Νομιζω οτι η ερωτηση ειναι πολυ γενικη ωστε να επιδεχεται μιας μονο, και μαλιστα συγκεκριμενης απαντησης. Οποτε θα απαντησω τι πιστευω εγω, για το καθε ερωτημα ξεχωριστα:
Το παράδειγμα ίσως να μην τόσο καλό ... αλλά θα δοκιμάσω:
Ας υποθέσουμε κάπου υπάρχει ένας άνθρωπος που είναι πολύ επιρρεπής στις δολοφονίες, όλοι τον φοβούνται και συνεχώς δημιουργεί μικρό προβλήματα. Μια φορά αυτός ο άνθρωπος πραγματοποιεί κάποια δολοφονία με το χειρότερο και πιο βασανιστικό τρόπο. Η νομοθεσία του κράτους σε τέτοια περίπτωση προβλέπει μόνο 5 χρόνια φυλάκιση. Οι δικαστές πρέπει να κάνουν το δίκαιο,δηλαδή να φυλακίσουν για 5 χρόνια ή να κάνουν κάτι ποίο ωφέλιμο; π.χ. ισόβια.
edit: δεν μου βγήκε και τόσο καλό, ίσως στην πορεία της συζήτησης να καταφέρω να διατυπώσω ένα πιο εύστοχο παράδειγμα.
Το ωφελιμο ειναι σχετικο: Πως ξερουμε οτι ειναι πιο ωφελιμο να φυλακιστει για παντα ο εγκληματιας; Μπορει μετα απο καποια χρονια φυλακισης, να σωφρονιστει. Αυτο αλλωστε ειναι υποτιθεται το ενα απο τα δυο νοηματα της φυλακισης. Κατα δευτερον, μια κοινωνια δεν πρεπει να εχει ως απωτερο στοχο την απομακρυνση του παραταιρου - επικινδυνου ατομου, αλλα την συμμορφωση του προς τα χρηστα ηθη - συμπεριφορες. Για αυτο καθοριζεται ενα κοινως αποδεκτο οριο φυλακισης - ποινης, αναλογα με την βαρυτητα του εγκληματος, τις συνθηκες εκτελεσης αυτου, και το προτερο βιο του κατηγορουμενου.
Να πω ένα παράδειγμα;
Ας πούμε ότι έχουμε έναν αμόρφωτο λαό, που στο σύνολο οι πολίτες του εργάζονται από τα 5 τους χρόνια χωρίς να δεχτούν κανένα ερέθισμα της παιδείας ή της ηθικής. Μιλάμε για έναν φτωχό λαό, που απλά καταφέρνει να επιβιώσει και να συνεχίσει να ζει εγκλωβισμένος στη φτώχια και την εξαθλίωση.
Το δίκαιο όπως έχει οριστεί από την ανθρωπότητα αιώνες τώρα, λέει οτι ο κάθε ζωντανός άνθρωπος έχει δικαίωμα στην δημοκρατία.
Τι θα γινόταν αν σε αυτόν τον λαό δινόταν δημοκρατία; Αν ο αμόρφωτος και ανήθικος άνθρωπος που σκέφτεται και λειτουργεί με ζωώδη ένστικτα πάρει το "δικαίωμα" να αποφασίσει για την οργάνωση της χώρας του; Αν αυτός ο άνθρωπος πάρει το "δικαίωμα" να αποφασίσει για τη ζωή του και την πρόοδο του;
Καλύπτει; (είναι κάπως γενικό)
Γιατι, σχεδον παντου στον κοσμο οπου επικρατει δημοκρατια, ο κοσμος ειναι μορφωμενος, ψηφιζει με πολιτικα κριτηρια και βασει του τι θα ωφελησει περισσοτερο, τον μεγιστο δυνατο ατομων της κοινωνιας του;
Πανω κατω, ο κοσμος ειναι οπως τον περογραφεις, (οχι φυσικα σε αυτα τα επιπεδα, αλλα οχι και τοσο συγκλονιστικα μακρια) και παρολα αυτα, του δινεται το δικαιωμα να ψηφιζει.
Η δημοκρατια θεωρει οτι οτιδηποτε αποφασισεις εσυ για σενα, οπως και να εξελιχθει , ειναι καλυτερο απο το να το αποφασιζει καποιος αλλος για σενα (..χωρις εσενα!), ακομα και αν ο αλλος παιρνει καλυτερες επιλογες. Για να συμβιβαστουμε με τα παραπανω που λες, ναι μεν δεν παιρνουμε αμεσα αποφασεις για ζητηματα που δεν ξερουμε (οικονομικα, στρατιωτικα, κτλ) αλλα εκλεγουμε αντιπροσωπους που υποτιθεται ξερουν καλυτερα. Ετσι - θεωρητικα! - και καλυτερες αποφασεις παιρνονται, και ο κοσμος επηρεαζει το δικο του μελλον.
Νομίζω αυτό που ρωτάει ο Exp, είναι εάν οι δικαστές είναι υποχρεωμένοι να τιρήσουν το νόμο ακόμα και όταν οι ίδιοι κρίνουν πως για τη συγκεκριμένη περίπτωση είναι μάλλον ελαστικός.
Εάν θα πρέπει (ή αν μπορούν) να επιβάλλουν μεγαλύτερη ποινή σύμφωνα με την κρίση τους.
Αν κάνω λάθος Exp, πες!
Οι δικαστες παντα ειναι υποχρεωμενοι να τηρησουν το νομο. Απλως ο νομος:
1) αλλαζει αναλογα με τις συνθηκες που επικρατουν στη χωρα (αν εχουν αλλαξει τα ηθη του κοσμου, η νοοτροπια του, κτλ)
2) δεν ειναι απολυτα ρητος, αλλα εχει καποια περιθωρια. Πχ δεν καταδικαζεις αυτοματα καποιον που σκοτωσε τη γυναικα του σε x χρονια, αλλα ανολογα με το ποιος ειναι, πως το εκανε, γιατι το εκανε, κτλ, οριζεις την ποινη. Αλλιως, αν ο καθε δικαστης εκδικαζε οπως ηθελε...κλαφτα Χαραλαμπε!
Μα ο πρόεδρος δικαστής και οι δεξιά του και αριστερά του (συγγνώμη που δεν θυμάμαι πως τους λέμε
ανεπίτρεπτο) δεν αποφασίζουν ανάλογα την περίπτωση κάθε φορά την κατάλληλη ποινή; Νομίζω οτι δεν ορίζεται μία ποινή για κάθε έγκλημα και όλα λειτουργούν αυτόματα...
Δες το αποπανω!
Δεν αναφέρομαι μόνο σε δικαστές, αλλά σε όλα τα άτομα που συχνά πρέπει να παίρνουν κάποιες αποφάσεις, π.χ. κάποιος οικογενειάρχης ή ελεύθερος επιχειρηματίας.
Ωστόσο η isi κατανόησε ακριβώς το ερώτημα
Μερικές διευκρινήσεις:
- Δεν είναι ανάγκη να περιοριστούμε στους νόμους, το θέμα κυρίως έχει να κάνει με αίσθημα δικαίου.
- Ίσως χωράει στην συζήτηση και η λέξη "υπόσχεση" ή άλλες παρόμοιες λέξεις(π.χ. δεσμεύομαι) , π.χ. ένας πατέρας, μέτριας οικονομικής άνεση και συγχρόνως έχει κάποια χρέη στην τράπεζα, έχει υποσχεθεί ότι κάθε παιδί του που θα τελειώνει το λύκειο θα του δίνει λεφτά να πάει μόνος του διακόπες.
Ωστόσο ο πατέρας την χρόνια που τελειώνει το μικρότερου παιδί σκέφτεται μια πολύ καλή επένδυση που απαιτεί σχεδόν όλες του τις οικονομίες + δάνειο.
Σύμφωνα με τους "άγραφους νόμους" πρέπει κάποιος να τηρεί τις υποσχέσεις του. Όμως η συγκεκριμένη "δίκαια" απόφαση δεν θα βοηθήσει την οικογένεια επειδή θα μείνει ίσως για πάντα στα χαμηλά οικονομικά στρωματά.
Ο πατέρας πρέπει να είναι δίκαιος ή πρέπει να εκτελέσει την πιο ωφέλιμη πράξη;
- Δεν είναι ανάγκη να μιλάμε για την ελαστικότητα του δικαίου, ίσως θα ήταν καλύτερα να μιλάμε ότι το δίκαιο ορίζει κάτι τελείως διαφορετικό από το ωφέλιμο.
Θεωρω πως το δικαιο, για το περισσοτερο κοσμο τουλαχιστον, εκφραζει και το ωφελιμο, απλα δεν εκφραζει παντα το max ωφελιμο, το οποιο αλλωστε αλλαζει συχνα (οπως πχ στο παραδειγμα με το παιδι που αναφερεις πιο πανω) Για μενα, νομιζω καθε στιγμη θα πρεπει να κανει κανεις το max ωφελιμου που μπορει, ειτε αυτο ειναι το "δικαιο", ειτε απλα ειναι "λογικο".
