Ένας ιταλός μαθηματικός, ο Volterra, παρατήρησε στην δεκαετία του 1920 το εξής ενδιαφέρον κυκλικό φαινόμενο στην Αδριατική: Τα μεγάλα ψάρια ευημερούσαν καταβροχθίζοντας τα μικρότερα, ο αριθμός των οποίων μειωνόταν τόσο που τα μεγάλα ψάρια, κάποια στιγμή, άρχισαν να εξαφανίζονται λόγω έλλειψης τροφής. Έτσι, αφού τα μεγάλα ψάρια σχεδόν εξαφανίστηκαν, ο πληθυσμός των μικρότερων ανέκαμψε. Όταν όμως ανέκαμψε αρκετά, τα μεγάλα ψάρια που επιβίωσαν άρχισαν να ευημερούν ξανά (τρώγοντας τα μικρότερα) και ο αριθμός τους να αυξάνεται εις βάρος των μικρότερων. Μέχρι που, άλλη μια φορά, τα μεγάλα πείνασαν. Και φτου κι από την αρχή.
Το ίδιο κυκλικό φαινόμενο παρατηρείται στον καπιταλισμό, με αρκετές διαφορετικές μορφές. Θα αναφέρω δύο. Σε περίοδο ανάπτυξης ο ανταγωνισμός υποχρεώνει τις επιχειρήσεις σε επενδύσεις και τεχνολογικές βελτιώσεις με σκοπό την βελτίωση των αγαθών και την μείωση του κόστους. Οι επενδύσεις αυξάνουν το συνολικό εισόδημα, την απασχόληση, τα εισοδήματα αλλά, παράλληλα (λόγω έντονου ανταγωνισμού) μειώνεται η κερδοφορία. Όταν η κερδοφορία πέσει κάτω από ένα επίπεδο, κάποιες επιχειρήσεις (οι ασθενέστερες) έχουν ζημίες και αναγκάζονται να απολύσουν προσωπικό ή και να κλείσουν. Οι απολυμένοι περιορίζουν τις αγορές τους, η συνολική ζήτηση μειώνεται και αυτό περιορίζει ακόμα περισσότερο την κερδοφορία. Κι άλλες επιχειρήσεις βάζουν λουκέτο και η οικονομία μπαίνει σε καθοδική, υφεσιακή πορεία.
[...]
Κάποιοι ίσως δικαιολογούνταν λέγοντας ότι την ώρα που η οικονομία καταρρέει, προέχουν άλλα ζητήματα. Ότι το περιβάλλον μπορεί να περιμένει. Δεν θα επικαλεστώ μια τέτοια δικαιολογία. Η οικολογική κρίση δεν μπορεί να περιμένει. Είναι πλέον σίγουρο ότι οι καταστροφικές μας επιπτώσεις στην δυνατότητα του πλανήτη να αναπαράγει τις συνθήκες της δικής μας επιβίωσης έγιναν μη αναστρέψιμες εδώ και μια δεκαετία. Επιπρόσθετα, η κρίση της οικονομίας έχει την ίδια υφή και ουσία με την κρίση της οικολογίας. Και οι δύο κρίσεις οφείλονται στην μη συντονισμένη, αποκεντρωμένη, ανθρώπινη οικονομική δραστηριότητα στο σύνολό της. Όπως στην Αδριατική (θυμήσου τον Volterra παραπάνω) τα μεγάλα ψάρια, ακολουθώντας αυτό που καταλαβαίνουν ως δικό τους συμφέρον, δημιουργούν τις συνθήκες της επόμενης λιμοκτονίας τους, έτσι κι εμείς, καθώς ο καθένας πασχίζει για το προσωπικό του όφελος, δημιουργούμε τις συνθήκες της μελλοντικής μας δυστυχίας - τόσο όσον αφορά την οικονομία όσο και την τάση μας να μετατρέπουμε τον πλανήτη σε 'καμένη γη'. Η οικονομική κρίση και η κλιματική αλλαγή αποτελούν τις δυο όψεις του ίδιου νομίσματος: του αντίτιμου που καταβάλουμε ως ανθρωπότητα από την επικράτηση του ιδεολογήματος ότι οι 'αγορές ξέρουν'.
[...]
Ο καπιταλισμός δεν είναι τίποτα άλλο από μια συνεχής διαδικασία εμπορευματοποίησης των αγαθών. Τα τελευταία 300 χρόνια, πράγματα αξίας μετατράπηκαν σε εμπορεύματα. Π.χ. η γη, η εργασία, η γνώση αιώνων, ακόμα και το γενετικό υλικό. Η 'επιχειρηματικότητα' αυτό σήμαινε:
Καινοτόμους τρόπους να πάρεις κάτι που δεν ανήκει σε κανέναν αλλά που έχει μεγάλη αξία, να το ιδιοποιηθείς και στο τέλος να το πουλήσεις με κέρδος. Αυτό δεν μπορεί ποτέ να ισχύει με την 'πράσινη επιχειρηματικότητα' όπου το ζητούμενο είναι να δοθεί αρνητική αξία σε πράγματα που κανείς δεν θέλει (π.χ. καυσαέρια) και να αμείβεται όποιος τα καταστρέφει. Καμία αγορά ποτέ, από μόνη της, δεν πρόκειται να πετύχει κάτι τέτοιο, ό,τι και να λένε οι φανατικοί των αγορών.
Με άλλα λόγια, όπως η υπέρβαση της τωρινής οικονομικής κρίσης απαιτεί μια Μεγάλη Διαπραγμάτευση σαν αυτή που πρότεινα στο άρθρο που ανέφερες (που στόχο θα έχει την διαχείριση του δημόσιου και ιδιωτικού χρέους), έτσι και η υπέρβαση της οικολογικής κρίσης απαιτεί μια αντίστοιχη Μεγάλη Οικουμενική Διαπραγμάτευση για την δημιουργία ενός μη αγοραίου μηχανισμού (που ίσως να συν-εργάζεται με τις αγορές) ο οποίος θα ρυθμίζει τις δημόσιο και το ιδιωτικό χρέος μας στον πλανήτη.
