Στο παρόν κατεβατό θα δείξω (ή μάλλον θα μεταφέρω τα επιχειρήματα κάποιων άλλων) ότι ο Θεός πρέπει να είναι μόνον ένας και αδιαίρετος. Ο πολυθεϊσμός έχει ανατραπεί πλήρως τουλάχιστον από την εποχή του Θωμά Ακινάτη. Προτού χρησιμοποιήσω το επιχείρημα του Θωμά όμως, νομίζω είναι πολύ πιο απλό να χρησιμοποιήσω το επιχείρημα γνωστό ως
Occam's razor, το οποίο χρησιμοποιεί συχνά ο William Craig για να αποδείξει τη μοναδικότητα του Θεού.
Εν τάχει και συντόμως, το "
ξυράφι του Όκαμ" υποστηρίζει πως "
κανείς δεν πρέπει να προβαίνει σε περισσότερες εικασίες απ' όσες είναι απαραίτητες", ή στα αγγλικά "
entities shouldn't be multiplied without necessity". Με άλλα λόγια δεν θα πρέπει να δημιουργούμε περισσότερα ερωτηματικά απ'όσα είναι απαραίτητο. Για παράδειγμα, έστω ότι ζούμε σε ένα χωριό της κεντρικής Ευρώπης το έτος 300 μ.Χ. Ξυπνάμε ένα πρωινό και ανακαλύπτουμε ότι μερικά δέντρα έχουν σπάσει και έχουν πέσει στο έδαφος. Όλοι οι χωρικοί ξεκινούν να κάνουν εικασίες. Κάποιος λέγει ότι τα δέντρα τα έσπασαν γίγαντες. Άλλος λέγει ότι τα δέντρα αποφάσισαν να σπάσουν μόνα τους. Κάποιος τρίτος λέγει ότι ο άνεμος έσπασε τα δέντρα. Σύμφωνα με το ξυράφι του Όκαμ, ποια εικασία είναι πιθανότερο να είναι σωστή; Η εικασία των γιγάντων δημιουργεί περισσότερα προβλήματα απ'όσα λύνει. Δηλαδή, για ποιο λόγο οι γίγαντες να έσπασαν τα δέντρα; Γιατί δεν έχουμε δει γίγαντες; Πώς τρέφονται και πού μένουν; Έπειτα, η εικασία πως τα δέντρα έσπασαν από μόνα τους γεννά άλλα ερωτήματα. Τα δέντρα έχουν βούληση και συναισθήματα; Η τρίτη εικασία είναι πιθανότερο να είναι σωστή εφόσον είναι η απλούστερη και δημιουργεί τα λιγότερα ερωτήματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι η τρίτη εικασία είναι σίγουρα ορθή, αλλά αυξάνει τις πιθανότητες εφόσον έχουμε έλλειψη στοιχείων.
Ένα ακόμα παράδειγμα: κάποιος φοιτητής αποτυγχάνει στις εξετάσεις του. Ποια εξήγηση είναι πιθανότερη; Ο φοιτητής έπρεπε να μελετήσει περισσότερο ή ο συγγραφέας των βιβλίων τα οποία μελέτησε ο φοιτητής έβαλε επίτηδες λανθασμένα δεδομένα ώστε να μπερδέψει τον φοιτητή και να τον οδηγήσει στην αποτυχία; Η πρώτη εικασία είναι πιο πιθανό να είναι ορθή.
Χρησιμοποιώντας αυτό το επιχείρημα λοιπόν, ο William Craig εξηγεί πως ο Θεός πρέπει να είναι μοναδικός, όχι πολλαπλός. Οι πολλαπλές θεότητες αυξάνουν την πολυπλοκότητα της εικασίας χωρίς αυτό να είναι απαραίτητο.
Προσωπικά νομίζω πως η επιχειρηματολογία του Θωμά Ακινάτη είναι πιο ισχυρή. Το μόνον αρνητικό της επιχειρηματολογίας του Θωμά είναι ότι προαπαιτεί την ιδεά της "
θεϊκής απλότητας" (divine simplicity). Σύμφωνα με αυτή την ιδέα, τα χαρακτηριστικά του Θεού δεν υπάρχουν ξεχωριστά απ' Αυτόν, αλλά είναι μέρος Αυτού. Δηλαδή, ο Θεός είναι καλοσύνη, δεν έχει καλοσύνη. Ο Θεός είναι τελειότητα, δεν έχει τελειότητα. Ο Θεός είναι δύναμη, δεν έχει δύναμη.
Ένα από τα χαρακτηριστικά του Θεού είναι η απλότητα. Με αυτό νοείται πως ο Θεός δεν αποτελείται από πολλά μέρη, όχι πως η φύση Του Θεού είναι απλή και κατανοητή. Ο άνθρωπος, για παράδειγμα, αποτελείται από τουλάχιστον δύο μέρη, το σώμα και το πνεύμα/ψυχή/Λόγος. Ο Θεός, όμως, είναι μία μοναδική οντότητα
[*]. Έτσι, λοιπόν, ο Θωμάς ξεκινά την επιχειρηματολογία του, η οποία έχει περίπου ως εξής:
Τα χαρακτηριστικά του Θεού δεν μπορούν να μεταδοθούν. Για παράδειγμα, ο Θωμάς είναι άνθρωπος. Το χαρακτηριστικό του Θωμά που τον καθιστά άνθρωπο (η ανθρωπότητα του) μπορεί να μεταδοθεί. Το ίδιο χαρακτηριστικό έχω εγώ, το ίδιο έχετε και εσείς (εφόσον είστε άνθρωποι). Ωστόσο αυτό που καθιστά τον Θωμά μοναδικό είναι... ο Θωμάς. Δηλαδή, το χαρακτηριστικό του Θωμά που τον καθιστά έναν
συγκεκριμένο άνθρωπο (και όχι έναν οποιονδήποτε άνθρωπο) είναι μη μεταδοτικό. Αυτό το χαρακτηριστικό το κατέχει μόνον ο Θωμάς, κανείς άλλος.
Ας υποθέσουμε ότι ο Θωμάς κλωνοποιείται. Υπάρχει, λοιπόν, ένα πιστό αντίγραφο του Θωμά. Αυτό το αντίγραφο έχει μέχρι και τις αναμνήσεις του πραγματικού Θωμά. Ακόμα και έτσι, όμως, μπορούμε να διαφοροποιήσουμε την πραγματικό, αρχικό Θωμά. Το χαρακτηριστικό του αρχικού Θωμά που τον καθιστά μοναδικό
δεν μπορεί να μεταδοθεί.
Σκεφτείτε τώρα το εξής. Τι θα γινόταν
αν η ανθρώπινη φύση του Θωμά ήταν κομμάτι της μη μεταδιδόμενης υπόστασης του; Δηλαδή, τι θα γινόταν αν η ανθρώπινη φύση του Θωμά (την οποία έχουμε εγώ και εσείς) μπορούσε να υπάρξει μόνο ως κομμάτι του Θωμά; Σε αυτή την περίπτωση ο μόνος άνθρωπος που υπάρχει θα ήταν ο Θωμάς. Όπως ο "Θωμάς" εξαφανίζεται όταν τον κλωνοποιήσουμε, έτσι και η ανθρώπινη φύση του θα εξαφανιζόταν. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Η ανθρώπινη φύση είναι ένα μεταδιδόμενο χαρακτηριστικό.
Τι γίνεται όμως με τον Θεό; Εάν συμφωνούμε ότι ο Θεός είναι "απλός" (δηλαδή, ότι δεν αποτελείται από πολλά μέρη), τότε δεν υπάρχει κανένα χαρακτηριστικό του Θεού που να μπορεί να μεταδοθεί. Αν υπήρχαν πολλοί Θεοί, τότε θα
έπρεπε να υπάρχει ένα χαρακτηριστικό που να τους διαφοροποιεί. Ωστόσο, λόγω της θεϊκής απλότητας, τα χαρακτηριστικά του Θεού είναι αδιαίρετα απ' Αυτόν. Με άλλα λόγια, αν υπήρχαν δύο Θεοί, τότε θα έπρεπε να διαφέρουν. Για παράδειγμα, η δύναμη του ενός θα ήταν μεγαλύτερη, ενώ η καλοσύνη του άλλου μικρότερη. Αυτό, όμως, δεν ισχύει. Θυμηθείτε, ο Θεός δεν έχει καλοσύνη, αλλά
είναι καλοσύνη. Η καλοσύνη (και κάθε άλλο χαρακτηριστικό Του Θεού) είναι αδιαίρετο απ' Αυτόν.
Γι' αυτό το λόγο, είναι αδύνατο να υπάρχουν πολλαπλοί Θεοί.
Ο Θωμάς συνεχίζει την επιχειρηματολογία κάνοντας λόγο για την "
θεϊκή τελειότητα". Φανταστείτε μια πέτρα. Υπάρχει. Αποτελεί μέρος της πραγματικότητας. Ένας γεωσκώληκας, όμως, είναι "
ανώτερος" της νεκρής πέτρας. Η γεωσκώληκας λαμβάνει μέρος στην πραγματικότητα με ένα πιο ενεργό και σημαντικό τρόπο. Μια γάτα, όμως, μπορεί να θεωρηθεί ακόμα πιο "
ανώτερη" του γεωσκώληκα. Ένας χιμπατζής θα βρεθεί ακόμα πιο ψηλά, ένας άνθρωπος ακόμα ψηλότερα κ.ο.κ. Ο Θεός
είναι η ίδια Του η ύπαρξη. Δεν υπάρχει, αλλά
είναι η ύπαρξη του. Είναι πιο τέλειος από την πέτρα, τη γάτα, τον χιμπατζή, τον άνθρωπο και κάθε άλλο πλάσμα ή πράγμα που υπάρχει. Αν, ωστόσο, υπήρχαν πολλοί Θεοί, τότε θα έπρεπε να διαφέρουν μεταξύ τους. Ένα χαρακτηριστικό, λοιπόν, θα έπρεπε να ανήκει στον ένα Θεό αλλά όχι στον άλλο. Αυτό σημαίνει ότι ένας από τους δύο Θεούς δεν αγγίζει την τελειότητα. Γι' αυτό το λόγο, είναι αδύνατο να υπάρχουν πολλαπλοί Θεοί.
Δεν προχωρώ στο τρίτο επιχείρημα του Θωμά. Πρώτα ας συζητηθούν αυτά (δημοσίως ή με προσωπικό μήνυμα) και έπειτα ας συνεχίσουμε στα επόμενα. Εξάλλου το κατεβατό αυτό παραμεγάλωσε. Λοιπόν, τροφή για σκέψη. Ευχαριστώ που διαβάσατε. Θα ακολουθήσει η ιδεολογική σταύρωση της Ayn Rand.
[*] Φαινομενικά αυτό αντιβαίνει στην Τριαδικότητα του Θεού που είναι μέρος πολλών Χριστιανικών δογμάτων. Πρώτον, αυτή τη στιγμή δεν γράφω ως Χριστιανός, επομένως δεν χρειάζεται να επιχειρηματολογήσω υπέρ της Τριαδικότητας. Δεύτερον, θα επιχειρηματολογήσω υπέρ της Τριαδικότητας και της θεϊκής απλότητας με άλλο κείμενο.