ο νερό που πέφτει σαν καταρράκτης από έναν παγετώνα πλαισιωμένο από εντυπωσιακά γκρίζα σύννεφα είναι μια εντυπωσιακή εικόνα αλλά η ιστορία που αφηγείται είναι μια ιστορία καταστροφής: οι παγετώνες της Γης λιώνουν με πρωτοφανή ρυθμό λόγω της
κλιματικής αλλαγής που προκαλείται από τον άνθρωπο.
Ο Καναδός φωτογράφος
Paul Nicklen θυμάται ότι τράβηξε αυτήν τη φωτογραφία τον Αύγουστο του 2014 και οι θερμοκρασίες στο
Σβάλμπαρντ της
Νορβηγίας ήταν ασυνήθιστα θερμές για την εποχή (21 βαθμοί Κελσίου). Καθώς περνούσε τη γωνία ενός παγοκαλύμματος στο νησί
Nordaustlandet, είδε περισσότερους από δώδεκα καταρράκτες να ξεχειλίζουν από την επιφάνειά του.
«Ήταν η πιο ποιητική, όμορφη σκηνή που είχα δει ποτέ, αλλά ήταν επίσης στοιχειωτική και τρομακτική», θυμάται.
Η συγκεκριμένη φωτογραφία έφτασε να συμβολίζει την πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής και είναι η πιο ευπώλητη φωτογραφία του
Nicklen. Χρησιμοποιήθηκε πολλές φορές στο
National Geographic αλλά και από τον
Αλ Γκορ στις ομιλίες του για το κλίμα ενώ έγινε και εξώφυλλο στο άλμπουμ
«Gigaton» των
Pearl Jam το 2020, ο τίτλος του οποίου αναφέρεται στη μονάδα που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της μάζας των πάγων.
«Η φωτογραφία είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά και ισχυρά εργαλεία που διαθέτουμε για να αφηγηθούμε πολύπλοκες ιστορίες, και η ιστορία της κλιματικής αλλαγής είναι μια απ' αυτές».
Το 2014, ο Nicklen, μαζί με τη σύζυγό του
Cristina Mittermeier, και αργότερα μαζί με τον
Andy Mann (και οι δύο επίσης βραβευμένοι φωτογράφοι), συνίδρυσε τη μη κερδοσκοπική οργάνωση
SeaLegacy, η οποία χρησιμοποιεί τον κινηματογράφο και τη φωτογραφία για να ευαισθητοποιήσει για τα κλιματικά ζητήματα και να βοηθήσει στην προστασία του πλανήτη.
«Η φωτογραφία είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά και ισχυρά εργαλεία που διαθέτουμε για να αφηγηθούμε πολύπλοκες ιστορίες, και η ιστορία της κλιματικής αλλαγής είναι μια απ' αυτές», λέει η Mittermeier.
Μια εμφανώς αδυνατισμένη πολική αρκούδα τρεκλίζει αναζητώντας τροφή. Φωτ.: Courtesy of Cristina Mittermeier
Η ίδια έγινε μάρτυρας αυτής της δύναμης με μια δική της φωτογραφία, που τραβήχτηκε τον Αύγουστο του 2017 και έδειχνε μια πολική αρκούδα που λιμοκτονούσε. Αφού δημοσιεύτηκε στο National Geographic, η φωτογραφία και το συνοδευτικό βίντεο έγιναν viral, μοιράστηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και από ειδησεογραφικούς οργανισμούς σε όλο τον κόσμο.
Προκάλεσε μια παγκόσμια συζήτηση για την κλιματική αλλαγή αλλά και ποικίλες αντιδράσεις που κυμαίνονταν από ανησυχία και κατανόηση έως και άρνηση του προβλήματος. Αλλά δεν υπήρχε καμία αμφιβολία ότι συγκλόνισε τον κόσμο: «Οι άνθρωποι εξακολουθούν να τη θυμούνται και να έχουν έντονες αντιδράσεις όταν τη βλέπουν», λέει η Mittermeier.
Οι Nicklen και Mittermeier βρέθηκαν προσκεκλημένοι στη σειρά
Call to Earth του
CNN και επέλεξαν αυτές τις δύο εικόνες, μαζί με άλλες οκτώ, που πιστεύουν ότι έχουν τη δύναμη να ευαισθητοποιήσουν τον κόσμο για την κλιματική κρίση.
Φωτογραφίες πολέμου
Χωρικοί στέκονται σε ο,τι έχει μείνει από έναν δρόμο στο νησί Bhola του Μπαγκλαντές, το 2005. Η περιοχή, στις εκβολές του δέλτα του Γάγγη, υποφέρει από την επιταχυνόμενη διάβρωση λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας. Φωτ.: © Gary Braasch/naturepl.com
Ο Nicklen συγκρίνει τη φωτογράφιση της κλιματικής αλλαγής με τη φωτογράφηση πολεμικών συρράξεων. «Βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή του πολέμου που διεξάγεται εναντίον του πλανήτη μας. Είναι συναισθηματικά εξαντλητικό», λέει.
Τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς οι κλιματικές καταστροφές γίνονται όλο και πιο συχνές και έντονες, οι εικόνες αποτυπώνουν με μεγαλύτερη σαφήνεια τον επείγοντα χαρακτήρα της κατάστασης.
Έξι νεκρές καμηλοπαρδάλεις, με κορμιά εξαντλημένα από την έλλειψη τροφής και νερού, φωτογραφημένες από τον Ed Ram, δείχνουν τη φρίκη της παρατεταμένης συνεχιζόμενης ξηρασίας στην
Κένυα, η οποία έχει απειλήσει και εκτοπίσει τόσο τα ζώα όσο και τους ανθρώπους. Φωτογραφίες από πυρκαγιές, όπως αυτές που έπληξαν
την Αυστραλία το 2019 και το 2020, δείχνουν το μέγεθος της καταστροφής, με τα σπίτια να καίγονται και την άγρια ζωή να βρίσκεται σε απόγνωση.
«Δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή δεν συμβαίνει μόνο κάπου αλλού, αλλά παντού», λέει η Mittermeier. «Ξαφνικά, θα χτυπήσει πολύ πιο κοντά στη δική σας πόρτα».
Η ίδια θυμάται το έργο του καλού της φίλου και μιας από τις μεγαλύτερες επιρροές της, του
Gary Braasch, τον οποίο περιγράφει ως «χρονικογράφο της κλιματικής αλλαγής». Ο φωτογράφος, ο οποίος πέθανε το 2016, αφιέρωσε τις δύο τελευταίες δεκαετίες της ζωής του στην καταγραφή του τρόπου με τον οποίο η Γη αλλάζει ως απάντηση στην υπερθέρμανση του πλανήτη – από την
Ανταρκτική, με τους παγετώνες που λιώνουν, μέχρι το νησί
Bhola στο Μπαγκλαντές, όπου η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και η αυξανόμενη διάβρωση έχουν μετατρέψει τα χωριά σε νησιά. Η αφοσίωση του Braasch στον σκοπό αυτό άνοιξε τον δρόμο για φωτογράφους όπως η ίδια και ο Nicklen.
Ένα καγκουρό προσπαθεί να ξεφύγει μπροστά από ένα φλεγόμενο σπίτι στη λίμνη Conjola της Αυστραλίας τον Δεκέμβριο του 2019. Οι πυρκαγιές της εποχής εκείνης ήταν από τις χειρότερες που είχε δει ποτέ η χώρα, με σχεδόν τρία δισεκατομμύρια ζώα να σκοτώνονται ή να εκτοπίζονται. Φωτ.: Matthew Abbott/The New York Times
Η αργή υποχώρηση
Κατά καιρούς, ωστόσο, η κλιματική αλλαγή μπορεί να είναι πολύ αργή στην καταγραφή της. Η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει κατά μερικά χιλιοστά κάθε χρόνο – μια αύξηση που είναι ελάχιστα ορατή, παρόλο που συμβαίνει με ταχύτερο ρυθμό από ποτέ άλλοτε. Αλλά τέτοιες αλλαγές συναθροίζονται και όταν καταγράφονται οπτικά για χρόνια ή δεκαετίες, ο αντίκτυπος γίνεται σαφής.
«Είναι σαν να φωτογραφίζεις ένα τσουνάμι που κινείται αργά», λέει η Mittermeier. «Συχνά είναι δύσκολο να το διακρίνεις τη στιγμή που το βλέπεις, αλλά όταν δύο εικόνες τοποθετούνται η μία δίπλα στην άλλη, είναι δύσκολο να μην αντιληφθείς τον αντίκτυπο που έχει η κλιματική κρίση».
Το έργο του φωτογράφου
James Balog υπήρξε καθοριστικό για τη δημιουργία της οπτικής αφήγησης της κλιματικής αλλαγής, λέει η ίδια. Χρησιμοποιώντας ένα δίκτυο από κάμερες time-lapse που καταγράφουν παγετώνες σε όλο τον κόσμο, η
Extreme Ice Survey έδειξε πώς οι παγετώνες εξαφανίζονται με την πάροδο του χρόνου. Το εκτεταμένο αρχείο φωτογραφιών κάθε παγετώνα που τραβήχτηκαν όλο τον χρόνο σε κάθε ώρα του φωτός της ημέρας αποτελεί επίσης μια βάση από την οποία μπορούν να μετρηθούν οι μελλοντικές αλλαγές.
«Έγινε απλά μια αδιάσειστη απόδειξη», λέει ο Mittermeier. «Αυτή ήταν μια πολύ σημαντική στιγμή για την κλιματική φωτογραφία».