Τα προνόμια των εφοπλιστών στο Σύνταγμα θα παραμείνουν απείραχτα;
Η συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος εμφανίζει ένα σκανδαλώδες κενό. Δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής καμία αναφορά στο άρθρο 107, που προβλέπει και διασφαλίζει τις δεκάδες φοροαπαλλαγές των εφοπλιστών. Μολονότι είναι εξαφανισμένο από τη δημόσια συζήτηση και «ανύπαρκτο» για τα «φιλοεφοπλιστικά» ή φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ, το ζήτημα της φορολόγησης του «μεγαλύτερου στόλου στον κόσμο», του ελληνόκτητου, με ετήσια κέρδη πολλών δισ., χρίζει τουλάχιστον συζήτησης, σωστής ενημέρωσης και μάλλον απαραίτητης μεταρρύθμισης.
του Θάνου Καμήλαλη
Στη συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος, έχει ήδη αναφερθεί μια ευρεία γκάμα θεμάτων. Ο ΣΥΡΙΖΑ για παράδειγμα, προσπαθεί να ρίξει το βάρος στις «αλλαγές» στις σχέσεις κράτους – Εκκλησίας, στην υιοθέτηση της «θρησκευτικής ουδετερότητας» του ελληνικού κράτους, αλλά και στην ανάγκη κατάργησης του νόμου περί (μη) ευθύνης υπουργών. Η Νέα Δημοκρατία βάζει ως πρώτο ζήτημα το άρθρο 16, ζητώντας τη δημιουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα. Τα δύο μεγάλα κόμματα (και η συντριπτική πλειοψηφία των μικρότερων) ξεχνάνε βολικά ένα βασικό και κρίσιμο ζήτημα.
Όταν αναφέρονται τα φορολογικά προνόμια των εφοπλιστών, ένα σύνηθες αντεπιχείρημα είναι ότι δεεν μπορεί να αλλάξει ριζικά η κατάσταση, καθώς, 43 χρόνια πριν, ένας νόμος ενσωματώθηκε στο Σύνταγμα και διατηρείται μέχρι σήμερα, προστατεύοντάς τους.
Το άρθρο 107 του Συντάγματος, όπως ισχύει σήμερα, προβλέπει:
1. H πριν από την 21 Aπριλίου 1967 νομοθεσία με αυξημένη τυπική ισχύ για την προστασία κεφαλαίων εξωτερικού διατηρεί την αυξημένη τυπική ισχύ που είχε και εφαρμόζεται και στα κεφάλαια που θα εισάγονται στο εξής.
Tην ίδια ισχύ έχουν και οι διατάξεις των Kεφαλαίων A΄ έως και Δ΄ του τμήματος A΄ του νόμου 27/75 «περί φορολογίας πλοίων, επιβολής εισφοράς προς ανάπτυξιν της εμπορικής ναυτιλίας, εγκαταστάσεως αλλοδαπών ναυτιλιακών επιχειρήσεων και ρυθμίσεως συναφών θεμάτων».
Οι ευνοϊκές ρυθμίσεις υπέρ των εφοπλιστών ξεκίνησαν ακόμα νωρίτερα, Από το Σύνταγμα του 1952 και με σειρά νομοθετικών ρυθμίσεων, υπό το επιχείρημα της «στήριξης της ελληνικής ναυτιλίας» μπήκαν οι βάσεις για το ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς που απολαμβάνουν οι ολιγάρχες της ελληνικής ναυτιλίας. Σε δημοσίευμα του το 2015,
ο «Ιός» στην «Εφημερίδα των Συντακτών», ανέφερε απόσπασμα της τοποθέτησης του τότε αρχηγού της ΕΔΗΚ (Ένωσης Δημοκρατικού Κέντρου),Γεώργιου Μαύρου,, ο οποίος αναλύει το μέχρι τότε ιστορικό:
«Ητο η εποχή κατά την οποίαν ήτο ουσιαστικώς ανύπαρκτος η ελληνική ναυτιλία. Και εγένετο μία πρώτη δοκιμή διά να ίδωμεν πώς είναι δυνατόν να προσελκύσωμεν προς την ελληνικήν σημαίαν σκάφη. Είναι νόμος διακομματικός, τον εψήφισαν τα δύο μεγάλα κόμματα της Βουλής τότε. […] Ο κλάδος αυτός της οικονομίας εζήτησε να έχη μείζονα κατοχύρωσιν και έγιναν σχετικές συζητήσεις και υπό τον όρον της αποδοχής από τα δύο μεγάλα κόμματα τότε εγένετο ο νόμος αποδεκτός από την Βουλήν.
»Και τι έκαμε ο νόμος αυτός. Καθιέρωνε δοκιμαστικώς ένα πάγιον ποσοστόν φορολογίας επί των ακαθαρίστων εσόδων από τας ναυλώσεις των πλοίων. Δεν απέδωσε το νομοθέτημα εκείνο. Ησαν πολύ ολίγες νηολογήσεις που έγιναν ελληνικών σκαφών και το 1952 έπεσε η ιδική μας κυβέρνησις, ήλθε η κυβέρνησις του Συναγερμού. Τότε εψηφίσθη ο νόμος 2687 και βάσει αυτού εγένετο η χάραξις της οριστικής ναυτικής πολιτικής, η οποία έφθασε μέχρι της υπερβολής να καθιστά τελείως αφορολόγητον την ναυτιλίαν. Ισως αυτό της επέτρεψε να αναπτυχθή, αλλά κατέστη η ελληνική σημαία, σημαία ευκολίας».
Στη συζήτηση του 1975, η αντιπολίτευση (ΕΔΕ, ΠΑΣΟΚ, Αριστερά) καταψήφισε τις νέες ρυθμίσεις. Ο νόμος 27/75 όμως, πέρασε από την κυβέρνηση Καραμανλή και απέκτησε αυξημένη ισχύ, δηλαδή υπερισχύει κάθε άλλου νόμου ή διάταξης. Μπορεί να ονομάστηκε εύσχημα «περί φορολογία πλοίων» κλπ, αλλά στην πραγματικότητα, ο νόμος αυτός, που όλες οι κυβερνήσεις αντιμετώπισαν ως «Ευαγγέλιο» προβλέπει περισσότερες από 50 φοροαπαλλαγές για τους εφοπλιστές. Η μόνη φορολογία των εφοπλιστών, υπολογίζεται και καταβάλλεται με συντελεστή επί του «τονάζ», ουσιαστικά της χωρητικότητας των πλοίων, με πενιχρά αποτελέσματα. Η φορολόγηση στο «τονάζ», που είναι παγκόσμια πρακτική, σημαίνει ότι τα έσοδα του πλοίου δεν παίζουν κανένα ρόλο στο ποσό που καλείται να καταβάλει ο πλοικτήτης.
Πηγή φώτο: Spiegel
Σε
πρόσφατο άρθρο του, ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Ναυτών Εμπορικού Ναυτικού, Αντώνης Νταλακογεώργος, απαριθμεί τις κυριότερες εξ'αυτών:
- Απαλλάσσονται από οποιοδήποτε φόρο εισοδήματος τα κέρδη που προκύπτουν από την εκμετάλλευση των πλοίων.
- Απαλλάσσεται από κάθε φορολογία η υπεραξία που μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε από την πώληση κάποιου πλοίου είτε από την είσπραξη ασφαλιστικής αποζημίωσης είτε από άλλη αιτία.
- Απαλλάσσεται από φόρο εισοδήματος το ποσό των καθαρών κερδών ή μερισμάτων κάθε ημεδαπής ή αλλοδαπής εταιρείας και μεταξύ των άλλων στα ακαθάριστα έσοδα του πλοίου και των συνολικών ακαθάριστων εσόδων της εταιρείας.
- Απαλλάσσονται από την φορολογία πλοία Α΄ κατηγορίας ναυπηγημένα στην Ελλάδα.
- Απαλλάσσονται από τον φόρο πλοία Α΄ κατηγορίας που υφίστανται επισκευές και οι δαπάνες για αυτές καλύπτονται με εισαγωγή συναλλάγματος. Η απαλλαγή δεν μπορεί να υπερβεί το 50% της δαπάνης.
- Απαλλάσσονται από τον φόρο πλοία Β΄ κατηγορίας καθώς και φορτηγά ηλικίας μικρότερης των 10 ετών.
- Απαλλάσσονται από τον φόρο φορτηγά πλοία της παραπάνω κατηγορίας εφόσον έχουν ηλικία μικρότερη των 30 ετών.
- Απαλλάσσεται από κάθε φόρο, τέλος ή εισφορά ή κρατήσεις υπέρ του Δημοσίου ή κάποιου τρίτου το εισόδημα που αποκτάται από γραφεία ή υποκαταστήματα αλλοδαπών ναυτιλιακών επιχειρήσεων που εγκαθίστανται στην Ελλάδα. Επίσης απαλλάσσεται από το φόρο κύκλου εργασιών και τελών χαρτοσήμου και κάθε κράτησης ή τέλους υπέρ τρίτου, πλην των ανταποδοτικών, των συμβάσεων, των εισπράξεων και πληρωμών και γενικά οποιωνδήποτε πράξεων που διενεργούνται από τα γραφεία ή υποκαταστήματα ή για λογαριασμό των αντιπροσωπευόμενων επιχειρήσεων κατά την άσκηση των εργασιών ή την παροχή υπηρεσιών.
- Απαλλάσσεται από κάθε φόρο, τέλος, εισφορά ή κράτηση το εισόδημα που δημιουργείται από την εκμετάλλευση πλοίου στο εξωτερικό. Την απαλλαγή αυτή απολαμβάνουν οι μέτοχοι ή οι εταίροι των εταιρειών.
- Απαλλάσσεται από κάθε φόρο, τέλος ή εισφορά το εισόδημα που αποκτάται από εταιρείες χαρτοφυλακίου που κατέχουν αποκλειστικά μετοχές εταιρειών πλοιοκτητριών που βρίσκονται υπό ελληνική σημαία.
- Απαλλάσσονται από κάθε τέλος ή άλλη επιβάρυνση υπέρ του Δημοσίου ή τρίτων η διανομή κερδών και το καθαρό προϊόν της εκκαθαρίσεως αυτής
- Απαλλάσσονται από το φόρο κληρονομιάς πλοία χωρητικότητας άνω των 1.500 κόρων, μερίδια πλοίων, μετοχές ημεδαπών ή αλλοδαπών εταιρειών που είναι πλοιοκτήτριες τέτοιων πλοίων.
- Απαλλάσσονται από το φόρο μεταβίβασης τα πάσης φύσεως τέλη, πλην τελών χαρτοσήμου ή δικαιώματα υπέρ τρίτων, η εκποίηση ολόκληρου του πλοίου ή μεριδίων του.
- Απαλλάσσονται από τον ειδικό φόρο κατανάλωσης τα ενεργειακά προϊόντα τα οποία παραλαμβάνονται για να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμα για τη ναυσιπλοΐα στα ύδατα της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμπεριλαμβανομένης και της επαγγελματικής αλιείας.
- Απαλλάσσονται από φόρο, τέλη χαρτοσήμου και από κάθε άλλη επιβάρυνση οι τόκοι, οι προμήθειες και οι εργασίες σε συνάλλαγμα ναυτιλιακών τραπεζών.
- Απαλλάσσονται από το φόρο κληρονομιάς τα πλοία χωρητικότητας άνω των 1.500 κόρων, μερίδια πλοίων, μετοχές ημεδαπών ή αλλοδαπών εταιρειών που είναι πλοιοκτήτριες τέτοιων πλοίων.
- Απαλλάσσονται από τα τέλη χαρτοσήμου και από κάθε τέλος, κράτηση και εισφορά, δικαίωμα ή παράβολο ή άλλη επιβάρυνση υπέρ του Δημοσίου ή τρίτου όλες οι δικαιοπραξίες και διενεργούμενες πράξεις, που αφορούν τη χρηματοδότηση ναυτιλιακών και ναυπηγικών επιχειρήσεων. Την παραπάνω απαλλαγή έχουν και η εγγραφή, η εξάλειψη υποθήκης πλοίων ή ακινήτων κ.λπ. των παραπάνω επιχειρήσεων.
- Απαλλάσσονται από το ΦΠΑ οι παραδόσεις και εισαγωγές πλοίων ή άλλων πλωτών μέσων για εμπορική ή άλλη εκμετάλλευση με εξαίρεση τα σκάφη ιδιωτικής χρήσης που προορίζονται για αναψυχή ή αθλητισμό, καθώς και οι παραδόσεις και εισαγωγές υλικών και εφοδίων καθώς και των σχετικών υπηρεσιών για την εξυπηρέτηση των ανωτέρω πλοίων. Kαι επιπλέον οι εφοπλιστές απαλλάσσονται του ΦΠΑ των αγορών στην Ελλάδα, προϊόντων που προορίζονται για τις τροφοδοσίες των πλοίων τους. Είναι γνωστό στην Ακτή Μιαούλη ότι ακόμη και τα πάγια έξοδα για γραφικά, χαρτικά φορτώνονται στα έξοδα των πλοίων. Απαλλάσσονται ακόμη και από τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα ποτά και τα καπνικά είδη.
- Τέλος οι εφοπλιστές απολαμβάνουν ένα ακόμα σκανδαλώδες προνόμιο. Το αφορολόγητο ναυτιλιακό πετρέλαιο, το οποίο σε μεγάλο βαθμό καταλήγει στο λαθρεμπόριο καυσίμων που λυμαίνονται διάφορα παράνομα κυκλώματα, με αποτέλεσμα το ελληνικό δημόσιο να έχει κάθε χρόνο απώλεια εσόδων γύρω στο 1 δις ευρώ.
Δεν πρόκειται για μύθο, ούτε για υπερβολές. Στις δεκάδες φοροαπαλλαγές έχουν αναφερθεί επίσης στο παρελθόν το ΚΚΕ, ο ΣΥΡΙΖΑ ως αντιπολίτευση, αλλά και ο διεθνής Τύπος. Για παράδειγμα, το 2014, το
γερμανικό περιοδικό Spiegel, επικαλούμενο διεθνείς αναλύσεις, ανέφερε ότι από το 2002, οι έλληνες εφοπλιστές δεν έχουν φορολογηθεί για πλούτο 140 δισ. ευρώ. Έναν χρόνο μετά, το
Πρακτορείο Reuters δημοσίευσε μια μεγάλη έρευνα για το ζήτημα, σε άρθρο με τίτλο «Πως οι Έλληνες εφοπλιστές αναβαθμίζουν τον ρόλο τους και γιατί αυτό κοστίζει στην Αθήνα εκατομμύρια». Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, η μη φορολόγηση των εφοπλιστών κοστίζει στο ελληνικό κράτος εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο.
Η «εθνική γραμμή» του «ναυτιλιακού κέντρου» και η αποτυχημένη εθελοντική εισφορά
«Σύμφωνα με το νόμο 27/1975 έχουν απαλλαγεί από το φόρο εισοδήματος τα εισοδήματα από πλόες ποντοπόρων πλοίων και έκτοτε επιβάλλεται φόρος ανάλογα με την ηλικία των πλοίων και την ολική χωρητικότητα τους σε κόρους. Η αναλυτική καταμέτρηση, εξάλλου, όλων των φοροαπαλλαγών που αναφέρονται στον Κρατικό Προϋπολογισμό του 2011 (τόμος Ε΄, Φορολογικές Δαπάνες, Μέρος Α) δείχνει ότι ισχύουν 44 φοροαπαλλαγές που αναφέρονται στους πλοιοκτήτες και τις ναυτιλιακές επιχειρήσεις, και που εκτείνονται σε ολόκληρο το φάσμα της φορολογίας. Αξίζει να σημειώσουμε ότι για καμία από αυτές τις φοροαπαλλαγές δεν υπάρχει ποσοτικοποίηση των εσόδων που το δημόσιο χάνει εξαιτίας τους»
Τα παραπάνω ανέφερε, μεταξύ άλλων, ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξης Τσίπρας,
σε ερώτησή του προς τον τότε υπουργό Οικονομικών, Γιώργο Παπακωνσταντίνου, το Ιούνιο του 2011. Ο Αλέξης Τσίπρας επίσης, τότε, αναφερόταν στον κίνδυνο «να χρεοκοπήσει μια χώρα 11 εκατομμυρίων κατοίκων όπου οι εφοπλιστές της έχουν ως ιδιοκτησία το 16% του παγκόσμιου στόλου».
Καμία από τις καταγγελίες όμως της αντιπολίτευσης προς τις κυβερνήσεις της περιόδου 2009-2015 δεν εισακούστηκε και την οκταετία των μνημονίων και της λιτότητας, η αδικία πολλαπλασιάστηκε. Την ίδια στιγμή που η ελληνική οικονομία δεχόταν ένα μοναδικό στα παγκόσμια δεδομένα χτύπημα οικονομικής κρίσης και ύφεσης, χάνοντας σε ελάχιστα χρόνια το 25% του ΑΕΠ της, τα προνόμια των εφοπλιστών συνεχίστηκαν.
Μία συζήτηση στη Βουλή, τον Σεπτέμβριο του 2013, είναι ενδεικτική. Η κυβέρνηση ΝΔ – ΠΑΣΟΚ επιδίωκε τότε να περάσει μια τροπολογία στην οποία έδινε τη δυνατότητα σε όσους κατέχουν μετοχές ναυτιλιακών εταιρειών, να μην τις δηλώνουν στο «πόθεν έσχες». Απαντώντας στις καταγγελίες του ΣΥΡΙΖΑ και του ΚΚΕ, ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης, Χαράλαμπος Αθανασίου και ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ, Μάκης Βορίδης ήταν ιδιαίτερα αποκαλυπτικοί. Προσπαθώντας να απαντήσουν σε όσους μιλούσαν για «σκάνδαλο» και με το επιχείρημα ότι πρόκειται για «στρατηγική, εδώ και δεκαετίες, του ελληνικού κράτους», αναφέρθηκαν στα διαχρονικά προνόμια των εφοπλιστών, την ύπαρξη των οποίων παραδέχτηκαν απόλυτα. Όπως
κατέγραφε τότε ο «Ριζοσπάστης», ο Αθανασίου είπε:
«(…) Θα μου επιτρέψετε να κάνω μία σύντομη ιστορική νομική αναδρομή για το πώς η πολιτεία αντιμετωπίζει διαχρονικά ευνοϊκά τις ναυτιλιακές επιχειρήσεις, εταιρείες και τους μετόχους, για λόγους βέβαια εθνικής σημασίας και ενίσχυσης της οικονομίας. Να σας αναφέρω αυτές τις διατάξεις που διαχρονικά η Βουλή ψήφισε: (…) Νόμος 1892/1990 -τα λέω αυτά για να δείτε τι συνάφεια υπάρχει- “Εισαγωγή στο Χρηματιστήριο των μετοχών ναυτικών εταιρειών με ειδικότερους όρους εισαγωγής και διαπραγμάτευσης” (…) Νόμος 3182/2003 “Απαλλαγή για ναυτιλιακές επιχειρήσεις από φόρους, τέλη και οποιαδήποτε επιβάρυνση σε αυτούς και τους μετόχους” (…) Νόμος 4110/2013 -πρόσφατος νόμος- “Απαλλαγή φόρου για μεταβίβαση από οποιαδήποτε αιτία μετοχών ή μεριδίων”. Νόμος 4150 περί κατάργησης εγγυήσεων ναυτικών εταιρειών που επιτρέπει την κατ' εξαίρεση συμμετοχή πλοίων υπό ελληνική σημαία»…
Ο Βορίδης, από την πλευρά του, προσέθετε:
«Εδώ, λοιπόν, πρέπει να αποφασίσουμε τι θέλουμε. Υπάρχει μια στρατηγική, η οποία είναι διαμορφωμένη εδώ και δεκαετίες και η οποία, κατά τη γνώμη μου, κύριε Πρόεδρε, έχει αποδώσει. Και η στρατηγική αυτή λέει ότι θέλουμε την Ελλάδα ναυτιλιακό κέντρο. Τη θέλει η αξιωματική αντιπολίτευση ναυτιλιακό κέντρο ή δεν τη θέλει; Ναυτιλιακό κέντρο δε γίνεται επειδή κάνουμε ένα τρισάγιο και ευχόμαστε να γίνει ναυτιλιακό κέντρο… Ναυτιλιακό κέντρο γίνεται γιατί προφανώς διαμορφώνονται οι προϋποθέσεις -και οι προϋποθέσεις είναι νομικές, είναι φορολογικές- προκειμένου να μετατραπεί σε ναυτιλιακό κέντρο.
Άλλη προϋπόθεση, προκειμένου να γίνει η Ελλάδα ναυτιλιακό κέντρο είναι επίσης και η τοποθέτηση κεφαλαίων (…) Εμείς έχουμε μια βασική προϋπόθεση, το ότι έχουμε έναν πολύ μεγάλο εμπορικό στόλο, και θέλουμε, έχουμε θελήσει εδώ και δεκαετίες, να είμαστε και ένα μεγάλο ναυτιλιακό κέντρο. Και γι' αυτό βεβαίως, πράγματι, υπάρχει προνομιακή μεταχείριση».
Όλα αυτά βεβαίως, διατηρήθηκαν με την ανοχή, που συνήθως έφτανε σε όρια… εκκωφαντικής αφωνίας, των δανειστών. Η τρόικα, για οκτώ χρόνια ήλεγχε και επέβαλε κάθε δημοσιονομικό μέτρο που νομοθετούσε η ελληνική κυβέρνηση. Στο θέμα των εφοπλιστών όμως, το «περίεργο» είναι ότι οι δανειστές συνήθως παρέμεναν σε συμβουλές και παραινέσεις προς την ελληνική κυβέρνηση. Το μόνο αποτέλεσμα μέχρι στιγμής αυτής της (μάλλον όχι πολύ έντονης) πίεσης, ήταν η περίφημη εθελοντική εισφορά των εφοπλιστών.
Το… καλύτερο είναι ότι αυτή η εισφορά θεσπίστηκε αρχικά ως υποχρεωτική και στη συνέχεια έγινε εθελοντική. Στο νόμο 4223/2013 (νόμος που έφερε τον ΕΝΦΙΑ) υπήρχε άρθρο σχετικά με την «οικονομική παροχή της Ναυτιλιακής Κοινότητας για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης της χώρας» και ουσιαστικά προέβλεπε διπλάσια ποσά στα όσα πλήρωναν οι εφοπλιστές μέχρι τότε, σύμφωνα με τον φόρο επί του τονάζ. Η υποχρεωτική μορφή της εισφοράς αυτής δεν κράτησε πολύ. Λίγους μήνες μετά , με τον Ν.4301/2014 (άρθρο 42) η κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου αποφάσισε να κάνει την εισφορά εθελοντική, για τρία χρόνια. Ο στόχος, όπως τέθηκε τότε από την κυβέρνηση, ήταν να εισπράξει την περίοδο 2014-2017, 420 εκατ. ευρώ από τους εφοπλιστές. Μόνο που ο στόχος έμεινε στα χαρτιά.
Μολονότι περιορισμένα, τα διαθέσιμα στοιχεία αποδεικνύουν ότι, στην καλύτερη περίπτωση το Δημόσιο έχει εισπράξει ποσό λιγότερο από το 50% του στόχου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε το 2016 στη Βουλή ο τότε αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών, Τρύφων Αλεξιάδης, απαντώντας σε βουλευτές του ΚΚΕ, το ελληνικό κράτος εισέπραξε μέσω της εθελοντικής εισφοράς 40 εκατ. ευρώ το 2014 και 45 εκατ. το 2015.
