Τι είναι ο άνθρωπος; Μα φυσικά το πιο ωραίο κόσμημα, που έκανε η Φύση στο δημιουργό της, τον Θεό! Είναι το κάλλος, υποταγμένο στην ισχύ κι ερωτευμένο με τη σοφία!
Αν είχα παντοδυναμία, και εκατομμύρια χρόνια για να πειραματιστώ, δεν θα υπερηφανευόμουν και πολύ για τον άνθρωπο ως τελικό προϊόν των προσπαθειών μου..
Όσο για το bold: τα πάντα οδηγούν στο να πιστέψουμε ότι υπάρχει ένα ορισμένο σημείο του πνεύματος απ'όπου η ζωή και ο θάνατος, το πραγματικό και το φανταστικό, το περασμένο και το μελλοντικό, το μεταβιβάσιμο και το αμεταβίβαστο, το ψηλό και το χαμηλό παύουν να περνούνται αντιφατικές έννοιες.
Πριν το φτάσιμο του σημείο αυτού, δεν αναφερόμαστε σε κάτι που διαφέρει από ζώο.
Ίσως(
γι' αυτό ο Γ. Φλλωρόφσκυ γράφει: "
Ο άνθρωπος...δημιουργήθηκε για να κληρονομήσει την αιωνιότητα" [Χριστιανισμός και Πολιτισμός]
Ο κληρονόμος της αιωνιότητας είναι ο άνθρωπος;
Προσωπικά δεν έχω μεγάλη εμπιστοσύνη σε ορισμούς που δεν είναι έξω απο μας, αλλά είμαστε εμείς οι ίδιοι. Επομένως ο καθένας μας το βλέπει όπως βλέπει ή θέλει να βλέπει τον εαυτό του.
Και αλλιώς βλέπει ή θέλει να βλέπει τον εαυτό του ο "ορίζων", αλλιώς αυτός που ακούει τον ορισμό του.
Ποιός θα κρίνει ποιά εκτίμηση από τις δύο είναι πιο κοντά στα πράγματα από την άλλη;
Τρίτος, αμερόληπτος, που βρίσκεται "έξω από το παιχνίδι", εδώ δεν υπάρχει. Γιατί οποιοσδήποτε κληθεί ως διαιτητής να λύσει τη διαφορά, δεν μπορεί να είναι αντικειμενικός, αφού κι αυτός πάλι σαν άνθρωπος, θα μιλήσει για δικό του λογαριασμό...
π.χ. ο περιούσιος λαός του Θεού *εβραίοι της Π.Δ.* έβλεπαν τον άνθρωπο (δηλ. τον εαυτό τους) πλασμένο κατ'εικόνα και ομοίωσιν" του θεού.
Οι Έλληνες των κλασσικών χρόνων (που ζούσαν μέσα στην "πόλη" και η πόλη ολόκληρη έπαλλε μέσα τους") όριζαν τον άνθρωπο *με το στόμα του Αρίστου
* "ζώον πολιτικόν".
Η χριστιανική φιλοσοφία τον όρισε ως "φυτόν ουράνιον" (τα φύλλα του ακουμπάνε στη γη αλλά οι ρίζες του βρίσκονται στον ουρανό).
Εάν πραγματικά θέλουμε να ξεχωρίσουμε μέσα στο βασίλειο της Δημιουργίας τον άνθρωπο και να τον τιμήσουμε για τη μοναδικότητά του, δεν (e-)στέκει να του προσγράψουμε προνόμια με επιφυλάξεις, ίσως να πουν μερικοί....
Προσωπικά κανένας πιο λιτός σε διατύπωση ορισμός δε με εκφράζει -κι όχι για την ουμανιστική του εξύμνηση- από του Κάντ:
Κοίταξε, λέει ο Μανωλάκης, να ενεργείς και να αισθάνεσαι έτσι, ώστε ποτέ να μη μεταχειρίζεσαι τον άνθρωπο ως μέσον αλλά πάντοτε να τον έχεις σκοπό στις προθέσεις και στις πράξεις σου.
Δεν έχω συναντήσει ως τώρα πιο υψηλόφρονη προτροπή, που να δείχνει τέτοια εμπιστοσύνη και τόσο σεβασμό στον άνθρωπο σαν άνθρωπο.
Εάν τη μεταφέρω στο σχήμα του ορισμού και τη συσχετίσω με την παραπάνω ανάλυση, θα έχουμε την εξής απλή και συνάμα βαρυσήμαντη φόρμουλα: "άνθρωπος είναι το μοναδικό μέσα στο γνωστό μας σύμπαν όν που έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να λογαριάζεται πάντοτε ως σκοπός και ποτέ ως μέσον".
Αυτή είναι και η γλώσσα του γνήσου ουμανισμού.
Κανένας σκοπός, όσο ψηλά κι αν τον τοποθετήσουμε, με όση αίγλη κι αν τον περιβάλουμε, δεν μπορεί να δικαιολογήσει εκείνον που θα χρησιμοποιήσει τον άνθρωπο ως μέσον για την πραγματοποίησή του.
Όποιος το κάνει, δεν είναι άνθρωπος.
Και μάλιστα τότε επιταχύνει και την αυτοκαταστροφή του...
καθότι ισχύει κι ένας άλλος ορισμός εξίσου λιτός και μελαγχολικός:
..άνθρωπος είναι εκείνο το ον με τη θελκτικότατη ροπή προς την αυτοκαταστροφή του σαν κάτι παραπάνω από ένα ασταθές κάτοπτρο του μέλλοντος του...
