Ωραία. Να μην διορίζουν αμόρφωτα βύσματα σφραγιδοπατητές. Συμφωνώ όσο δεν πάει.
Εκείνο που (κάνω ότι) "δεν καταλαβαίνω" είναι γιατί:
1. Η ιδιωτικοποίηση να είναι ο μόνος δρόμος ΚΑΙ για ζωτικής σημασίας επιχειρήσεις (βλέπε ΟΤΕ που εκτός από πάροχος Σημαντικής Ισχύος στην Αγορά, πολύ σημαντικό αυτό το τελευταίο, είναι και διαχειριστής δικτύου χαλκού, με ότι συνεπάγονται αυτά). Γιατί να μην ιδιωτικοποιείς κάποια, αλλά να κρατάς υγιή τα ζωτικά στα χέρια σου και να αποκομίζεις κερδοφορία;
2. Γιατί πάντα πριν πωληθούν αυτά τα φιλέτα βλέπουμε, είτε να τα διαλύουν με αλόγιστους βυσματοδιορισμούς για να διαλύσουν τα οικονομικά τους, είτε να βγαίνουν και να δηλώνουν ότι η τάδε επιχείρηση είναι στα μαύρα της τα χάλια (όποιος ξέρει απο βασικά οικονομικά και διαπραγματεύσεις, μόνο αυτά δεν κάνει).
Φυσικά οι ερωτήσεις μου ρητορικές, ύπαρξη οξυδέρκειας γαρ, αλλά εν πάση περιπτώσει, κουβέντα να κάνουμε.
Παρότι ρητορικές θα κάνω μια προσπάθεια. Καταρχάς δεν υπάρχει κάποια απάντηση σε αυτές τις ερωτήσεις καθώς το θέμα είναι αρκετά πολυσύνθετο.
Θα αρχίσω αναφέροντας κάποια πλεονεκτήματα των ιδιωτικών επιχειρήσεων ένταντι των κρατικών.
1. Μεγαλύτερα κίνητρα και αντικίνητρα για την στελέχωση των θέσεων με τα κατάλληλα άτομα. Από τη στιγμή που η ιδιωτική επιχείρηση δεν έχει πρόσβαση στα έσοδα της φορολογίας αλλά βασίζεται αποκλειστικά στις πωλήσεις της, το να την στελεχώσεις νεποτιστικά και όχι αξιοκρατικά θα έχει άμεσο αντίκτυπο στην βιωσιμότητά της. Αυτό σημαίνει πως ιδιαίτερα σε καίρεες θέσεις θα βρεις ικανά άτομα. Σε μια κρατική επιχείρηση αντίθετα είναι πολύ πιθανότερο να βρεις βυσματίες καθώς αφενός η όποια ζημία μπορεί να καλυφθεί από τη φορολογία και αφετέρου διότι η κάθε κυβέρνηση πάντα κυβερνά με strings attached και πρέπει να βολέψει κάποια άτομα για πολιτικούς λόγους.
2. Από την στιγμή που η βιωσιμότητα μιας ιδιωτικής επιχείρησης κρίνεται από την ικανότητά της να καλύπτει τις ανάγκες των πελατών, η επιχείρηση αυτή πρέπει πάντα να πασχίζει να παραμένει ανταγωνιστική πράγμα που σημαίνει πως συνεχώς θα αυξάνει την ποιότητα του πακέτου που πουλά στον πελάτη. Αντιθέτως η κρατική επιχείρηση δεν χρειάζεται κατ ανάγκη να είναι ανταγωνιστική για να επιβιώσει καθώς όπως είπαμε μπορεί πάντα να καλύψει την χασούρα της από την φορολογία. Η ανταγωνιστικότητά της λοιπόν και ο εκσυγχρονισμός της παραμένουν στην καλή διάθεση των πολιτικά τοποθετημένων διοικητών της και όχι στην ανάγκη επιβίωσης.
3. Καλύτερη ποιότητα στελεχών. Πέραν του αξιοκρατικού χαρακτήρα που ανέλυσα στο 1, οι εργαζόμενοι σε ιδιωτικές επιχειρήσεις δεν είναι μόνιμοι, που σημαίνει πως πάντα καραδοκεί ο φόβος της απολύσης. Συνεπώς για να έχουν επαγγελματική ασφάλεια πρέπει να είναι παραγωγικοί σε αντίθεση με τους δημόσιους υπαλλήλους που η παραγωγικότητα τους επαφίεται στην καλή διάθεση τους και στο πόσο όρεξη έχουν να μαλώνουν με τον κάθε εξυπηρετούμενο. Αν έχεις έναν πραγματικά σταρχιδιστή δημόσιο υπάλληλο δεν μπορείς να κάνεις και πολλά.
Επίσης οι ιδιωτικές επιχειρήσεις μπορούν να προσελκύσουν καλύτερα ανώτερα στελέχη καθώς μπορούν να πληρώσουν παραπάνω. Σε κρατικές επιχειρήσεις υπάρχει ένα όριο ύψους μισθοδοσίας το οποίο δεν μπορεί να ξεπερασθεί για πολιτικούς λόγους. Ως εκ τούτου ο ικανότατος CEO που μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα της επιχείρησης κατά 50% δεν θα έρθει στην ΔΕΗ που μπορεί να τον πληρώσει το μέγιστο 2.500 το μήνα αλλά πάει στην αντίστοιχη ιδιωτική που μπορεί να του δώσει 7.000
Ο βασικός λόγος πάνω στον οποίο πατά η ύπαρξη των κρατικών επιχειρήσεων είναι ο κοινωνικός χαρακτήρας των υπηρεσιών τους. Θεωρητικά η κρατικής επιχείρηση δεν έχει στόχο να παρέχει τις καλύτερες δυνατές υπηρεσίες αλλά να παρέχει σε όλο το σύνολο ένα αξιοπρεπές επίπεδο υπηρεσιών. Είναι καλύτερο δηλαδή να έχουμε όλοι ρεύμα, νερό και εκπαίδευση παρά να έχουν κάποιοι πολύ καλό ρεύμα, οι περισσότεροι καλό και μερικοί καθόλου. Αυτά όλα θεωρητικά φυσικά, διότι με μια πιο εις βάθος ματιά βλέπουμε πως δεν είναι έτσι. Λόγο όλων των παραπάνω αρνητικών των κρατικών επιχειρήσεων σε βάθος χρόνου τείνουμε όλοι να έχουμε κακές υπηρεσίες σε πολύ ακριβή τιμή, καθώς ακόμη και αν δεν πληρώνεις τον δάσκαλο του δημοτικού απευθείας, τον πληρώνεις μέσω των φόρων σου, (Φυσικά όσοι δεν πληρώνουν φόρους ευνοούνται ακόμη και έτσι καθώς μια τζάμπα κακή υπηρεσία έχει πάντα θετικό πρόσημο, αλλά αυτό είναι μια άλλη πολύ μεγάλη κουβέντα.) και ιδιαίτερα κακές όταν ολόκληρος ο τομέας της επιχείρησης αποτελεί κρατικά ελεγχόμενο μονοπώλιο.
Αν έχουν ένα πλεονέκτημα οι κρατικές επιχειρήσεις είναι πως επειδή δεν ανήκουν στην αγορά αλλά μπορούν να ζήσουν μέσω της φορολογίας, μπορούν να εξαναγκάσουν την πραγμάτωση κάποιων ενεργειών που μια ιδιωτική επιχείρηση δεν θα μπορούσε. Για παράδειγμα αν σε μια χώρα δεν έχεις ρεύμα το κράτος μπορεί να χρησιμοποιήσει τους πόρους του βοηθώντας την αντίστοιχη ΔΕΗ να φέρει ρεύμα σε ολόκληρη τη χώρα σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα. Αυτό βέβαια θα έχει το κόστος και της σπατάλης πόρων και της έλλειψης τους από άλλους τομείς, αλλά παρόλα αυτά σου δίνει την δυνατότητα να κάνεις κάτι όταν το θες.
Τώρα για να απαντήσω στην ερώτηση σου. Η ιδιωτικοποίηση μια επιχείρησης είναι σχεδόν πάντα προς όφελος του κοινωνικού συνόλου, ιδιαίτερα μακροπρόθεσμα, για όλους τους παραπάνω λόγους. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως η ιδιωτικοποίηση θα πρέπει να γίνεται πάσι θυσία αλλά για να γίνει θα πρέπει να τηρούνται κάποιες προϋποθέσεις.
Πρώτον θα πρέπει να διασφαλίσεις πως ο ευρύτερος τομέας δεν είναι κρατικά ελεγχόμενος. Το να πουλήσεις ας πούμε την ΔΕΗ σε ιδιώτη ενώ ταυτόχρονα απαγορεύεις σε οποιοδήποτε άλλος να ανοίξει εταιρία ηλεκτρικής ενέργειας σημαίνει πως απλά μεταφέρεις το μονοπώλιο από τα χέρια του κράτους στα χέρια ενός ιδιώτη που φυσικά είναι κάτι απεχθές έως προδοτικό.
Δεύτερον θα πρέπει να διασφαλίσεις πως υπάρχει ήδη ένα στημένο σύστημα ανταγωνισμού, καθώς ακόμη και αν ελευθερώσεις τον τομέα αν πουλήσεις την ΔΕΗ όσο δεν υπάρχει καμία άλλη επιχείρηση πάλι δημιουργείς ένα μονοπώλιο το οποίο φυσικά θα διαλυθεί σε βάθος χρόνου, αλλά θα πάρει πάρα πολύ καιρό και στο μεσοδιάστημα οι υπηρεσίες θα είναι κακής ποιότητας. Αυτό βέβαια δεν είναι κάτι τραγικό καθώς κατά πάσα πιθανότητα οι ποιότητα υπηρεσιών του ιδιωτικού μονοπωλίου θα είναι καλύτερη από αυτήν του κρατικού καθώς ο ιδιότης θέλει να παραμείνει μονοπώλιο και έτσι δεν θέλει να δώσει κίνητρα σε ανταγωνιστές, αλλά πάλι μιλάμε για ένα ρίσκο.
Όταν όμως έχεις ήδη ένα στημένο σύστημα ανταγωνισμού δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος να έχεις μια κρατική επιχείρηση ανάμεσα σε ιδιωτικές. Ακόμη και αν αυτή η κρατική επιχείρηση θέλει να παίξει το ρόλο της κάλυψης των αναγκών του low end πληθυσμού δηλαδή να προσφέρει στους απόλυτα φτωχούς, καθώς αυτό μπορεί να γίνει με πολλούς άλλους τρόπους, ο πιο κοινός μέσω πρόνοιας. Εν ολίγοις το κράτος είναι πάρα πάρα πολύ κακός manager οπότε θες να τον κρατήσεις μακρυά από θέσεις managment, διότι το μόνο που κάνει είναι να προκαλεί net deficit.
