Το σίγουρο είναι ότι στην κατανόηση της μαγείας δεν μας βοηθά καθόλου η χροιά, που έχει πάρει η λέξη μαγεία στα ελληνικά, στο ευρύ κοινό.
Συγγενικές λέξεις είσης είναι: μαγγανεία, βασκανία, ξόρκια, μαντεία, γοητεία (κατά το "γόητας φιδιών" ή κατά το "γητειά"), παραίσθηση, εξαπάτηση, έλξη, εντυπωσιασμός. Όλα αυτά περιγράφουν καλύτερα τη λέξη μαγεία στην Ελλάδα σήμερα, αλλά δεν έχουν μεγάλη σχέση με αυτό που η λέξη μαγεία θέλει να περιγράψει.
Για ν γίνω πιο πειστικός, σκεφτείτε τι σχέση έχουν μεταξύ τους, ο Μάγος του Μέρλιν, το Κυνήγι των Μαγισσών στο Μεσαίωνα, οι Τρεις Μάγοι με τα Δώρα, η μάγισσα που κάνει βασκανίες και ξόρκια στη γειτονιά ενός χωριού, ο μάγος showman Ντέιβιντ Κόπερφιλντ, ο "Μάγος της φυλής" στην Αφρική, η φράση "μάγος είσαι;", η μάγισσα Κίρκη από την Οδύσσεια, η Μαγική Ατραπός, η "Συμπαθητική Μαγεία" των ανθρωπολόγων, η Σεξουαλική Μαγεία, ο Μαγικός Ρεαλισμός, η Μαγεία του Ντίσνεϊ, η μάγισσα του παραμυθιού με το σκουπόξυλο.
Αλλά και η "μαγευτική" μουσική, η "μαγική" ατμόσφαιρα, το Τάγμα των Μάγων της Περσίας, τα φυλαχτά και τα θεραπευτικά βότανα, οι αλχημιστές, οι χαρτορίχτρες, οι μαγικές σφραγίδες, ο Δον Χουάν, ο μάντης Τειρεσίας, η Πυθία, η Βουντού, το "μαγικό "κουτί", η δαιμονολογία, ο εξορκισμός, οι μαγικοί καθρέφτες, ο υπνωτισμός, η ψυχεδέλεια, ο Μεσμερισμός, οι "μαγικές εικόνες", και τα στερεογράμματα, οι άγγελοι που δίδαξαν τη μαγεία στους ανθρώπους στο Βιβλίο του Ενώχ, οι φακίρηδες, οι ταχυδακτυλουργοί, το "λύσιμο" και το "δέσιμο", και το προσφιλές μπλουζ τραγούδι
I Put a Spell On You..
Σήμερα, η λέξη μαγεία, περιγράφει καλύτερα τον εαυτό της και το αληθινό νόημά της στα αγγλικά:
magic. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Οφείλεται στο ότι όλη η διαθέσισμη βιβλιογραφία πάνω στη μαγεία είναι γραμμένη στην αγγλική και στη γαλλική γλώσσα.
Γι'αυτόν ακριβώς το λόγο -αλλά κι επειδή οι λόγιοι είναι πολύ περισσότεροι και πιο εξειδικευμένοι στον αγγλόφωνο και γαλλόφωνο κόσμο απ'ο,τι στην Ελλάδα- υπάρχουν και πολύ περισσότερες και εξειδικευμένες λέξεις που περιγράφουν τη μαγεία σε όλες τις μορφές και τα είδη, το ίδιο και στα αντιπροσωπευτικά νοήματα των λέξεων και στις ερμηνείες τους.
Κατθέτω δειγματοληπτικά μερικές τέτοιες λέξεις -που αντιπροσωπεύουν διαφορετικά νοήματα- που σχετίζονται με τη μαγεία αλλά δεν υπάρχουν στα ελληνικά:
Magic (αλλά και Magick, που σήμερα σημαίνει κάτι πολύ ειδικό όταν βάζουμε την κατάληξη -ck, βλέπε τη σχολή του Άλιστερ Κρόουλι),
Witchcraft, Sorcery, Occult, Enchantment, Bewitchment, Witchery, Wizardy, Charm, Spell, Hexerei, Sortilege, Divination, Incantation, Necromancy, Adjuration, Auguration, Mesmerism, Exorcism, Invocation, Sciomancy, Conjuration, Hocus-Pocus, Sabbath, Alchemy, Kabbalah, Hermetism, Cult, Paganism, Druism, Illusionism, Theurgy, Samanism, Wicca και άλλα πάρα πολλά.
Η "μαγεία" για την οποία συνήθως μιλάμε στην Ελλάδα (αυτή με τα ξόρκια και τις μάγισσες κλπ.) η "λαική" μαγεία δηλ., λέγεται "witchcraft" ή "witchery" ή "hexerei": η τέχνη (ή το έργο) των μαγισσών, συγκεκριμένα των witches και όχι των wizards ή των magicians ή των magi ή του magus (που είναι τέσσερα διαφορετικά νοήματα) ή όλων των άλλων.
Και όταν λέμε witches εννοούμε δύο πράγματα: είτε τις μάγισσες του λαού με τα ξόρκια και τις βασκανίες και τις μαγγανείες και τα βοτάνια τους, είτε τις γυναίκες Παγανιστές και οπαδούς της "παλιάς θρησκείας" που διώχθηκαν κατά το Μεσαίωνα εξαιτίας της ανεπιθύμητης από την Εκκλησία "εξάπλωσης της μαγείας" (κι επιπλέον, σήμερα witches ονομάζουν τους εαυτούς τους οι -συνήθως φεμινίστριες- οπαδοί της Wicca, της μαγικής οικολογίας και του πρακτικού Νεο-παγανισμού).
Η "μαντική" (είτε μέσα από το μαγικό συμβολισμό του Ταρώ, είτε μέσω έκστασης, είτε μέσω του Τσινγκ, είτε μέσω τεχνικών ονειρέματος, είτε μέσω Ρούνων, είτε μέσω χειρομαντείας ή φυσιογνωμικής, είτε μέσω των στοιχείων της Φύσης, είτε η προφητεία -αλλά όχι με το βιβλικό όρο για τον οποίο χρησιμοποιείται το πιο θρησκευτικό "prophecy") ως μαγική τεχνική, λέγεται divination (που θα μπορούσε να μεταφραστεί κάπως σαν "ενασχόληση με το Θείο" ή "επίκληση του Θείου", αν και στα Ελληνικά υπάρχει μια αντίστοιχη λέξη που όμως σήμερα έχει χάσει το αληθινό της νόημα: ενθουσιασμός).
Οι όροι sorcery και sorcerer, είναι πολύ βασικοί αλλά δεν μεταφράζονται στα ελληνικά. Εννοούν το μάγο ή τη μαγεία, που δεν χρησιμοποιούν σκεύη, μαγικούς κύκλους, σφραγίδες κλπ. αλλά προφορικό λόγο ή χειρονομίες και μερικές φορές κάποιες ψυχοτρόπες ουσίες. Είναι κάποιος που εφαρμόζει "μαγικές τεχνικές", που συνήθως τον συνοδεύει μια απειλητική ατμόσφαιρα και έχει μεγάλο ενδιαφέρον ότι η λέξη sorcerer ετυμολογικά σχετίζεται με τη λέξη source που σημαίνει "πηγή", "αρχή", "προέλευση", "πρότυπο", "πρωτογενές στοιχείο" κλπ.
και είναι το είδος μαγείας που προσωπικά με ενδιαφέρει περισσότερο.
Ανοίξτε ένα οποιοδήποτε βιβλίο του Κάρλος Καστανέντα, και θα δείτε παντού τη λέξη μάντης και μαντεία, που είναι ένα σοβαρό μεταφραστικό λάθος, γιατί η λέξη που χρησιμοποιεί ο ίδιος στο πρωτότυπο είναι sorcerer και sorcery. Οι μεταφραστές έπρεπε να το αποδώσουν μάγος και μαγεία.
H λέξη magus σημαίνει το μάγο που εξασκεί την υψηλή τελετουργικη μαγεία ή θεουργία, ενώ συνήθως είναι μυητικός τίτλος που δίνουν σε υψηλόβαθμα μέλη τους διάφορα ερμητιστικά τάγματα και αδελφότητες.
Η λέξη παγανιστής προέρχεται από τη λέξη paganus που σημαίνει "χωρικός" κι έχει πάρει το νόημα που πλέον της αποδίδουμε, γιατί κατά την εξάπλωση του Χριστιανισμού στα αστικά κέντρα οι άνθρωποι στην ύπαιθρο -οι χωρικοί- ήταν ακόμη ειδωλολάτρες αφού εκεί δεν υπήρχε ακόμη ο στενός έλεγχος του νέου ιερατείου (ενώ σήμερα σημαίνει τον οπαδό κάποιας νεκρής ή αναβιωμένης θρησκείας, τον πολυθεϊστή, τον ενεργό αρχαιολάτρη, τον οπαδό της Wicca, του Σαμανισμού, του Δρυϊδισμού ή αυτόν που ασχολείται με τις υπαίθριες μαγικές τελετουργίες).
Τα παραπάνω δεν είναι παρά μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα, τα οποία παραθέτω για να εξηγήσω καλύτερα τι εννοώ με τις επισημάνσεις, για να ξεκαθαρίσουμε λίγο τα πράγματα έτσι ώστε στο ερώτημα ¨αν πιστέυεις στη μαγεία" να υπάρχει μια όσο το δυνατόν υποκειμενική προσέγγιση μέσα από μια πρώτη, γλωσσολογική προσέγγιση.
Είναι τόσα πολλά αυτά που μπορούμε να πούμε για το τι εννοούν οι αμέτρητοι διαφορετικοί άνθρωποι όταν χρησιμοποιούν τον όρο μαγεία, που όλα τους τελικά υποδεικνύουν μια πιο ευρεία έννοια της λέξης, την οποία προσπάθησα να σκιαγραφήσω παραπάνω.
I'll be back...
