Εδώ γράφουμε παροιμίες και ιδιωματικές εκφράσεις που γνωρίζουμε την καταγωγή ή την κρυφή ιστορία τους.
Αν ξέρουμε, γράφουμε και την αντιστοιχία σε άλλες γλώσσες.
Καλύτερα να αποφύγουμε τη στεγνή παράθεση καταλόγου παροιμιών που εύκολα γίνεται copy-paste από το διαδίκτυο. Μας ενδιαφέρει κυρίως να μάθουμε πώς έφτασε να καθιερωθεί η φράση και η σημασία της και να βρούμε τις πολιτισμικές αντιστοιχίες.
---
Κάνω την αρχή:
έφαγε / ήπιε τον άμπακο
Πάρα πολύ. 'Αμπακος (αντιδάνειο μέσω του ιταλ. abbaco) είναι ο αρχαίος άβαξ, το πινάκιο για τους λογαριασμούς. 'Αμπακος ονομάστηκε επίσης, από τον λαό, το πρώτο ελληνικό βιβλίο πρακτικής αριθμητικής, του Εμμ. Γλυνζωνίου, που τυπώθηκε επί τουρκοκρατίας και εθεωρήθη ότι περικλείει το άπαν της σοφίας, εξ ου και η παλιά έκφραση "ξέρει τον άμπακο". Σιγά-σιγά, η λ. άμπακος προσέλαβε τη σημασία της μεγάλης ποσότητας γενικώς (π.χ. "του έψαλε τον άμπακο") και τελικά περιορίστηκε στη μεγάλη ποσότητα φαγητού ή πιοτού.
[SIZE=-1] Τί ήρθες να κάμεις, μωρέ αρχοντογούρουνο, και συ στον κόσμο; 'Εφαγες τον περίδρομο, ήπιες τον άμπακα <...> Καζαντζάκης, Ο Χριστός ξανασταυρώνεται, σ. 225
[/SIZE]
Τα μεγάλα λεξικά μας (ΛΚΝ, Μπαμπινιώτης) προκρίνουν μια παραπλήσια θεωρία. Ότι, δηλαδή, το ιταλικό abaco έδωσε το μεσαιωνικό
άμπακος (ως εδώ συμφωνούμε) με τη σημασία «πλάκα γραφής και αριθμητικών πράξεων με άμμο». Και ότι η λέξη πήρε επίσης τη σημασία «μεγάλη ποσότητα» δηλαδή αμέτρητη σαν την άμμο, εξού και το «τρώει τον άμπακο». Με όλο το σεβασμό, νομίζω ότι έχουν λάθος τα μεγάλα λεξικά μας, διότι η μεσαιωνική
άμπακας, σύμφωνα με το μεσαιωνικό λεξικό του Κριαρά, είχε μόνο τη σημασία «αριθμητική» και όχι «πινακίδα γραφής και αριθμητικών πράξεων με άμμο» (που είναι η σημασία της αρχαίας λέξης
άβαξ). Άλλωστε πόση άμμο έχει πια μια πινακιδούλα ώστε να δημιουργήσει την εντύπωση του αμέτρητου;
Από σελίδες του Ν. Σαραντάκου [
1],[
2]
Μήπως γνωρίζετε εάν υπάρχει αντίστοιχη έκφραση σε άλλη γλώσσα;
