Τεχνο-πανικός και Τεχνο-stress, επτά σημειώσεις:
1. Σε συνέντευξή του στο BBC το 1999, ο David Bowie, απαντώντας σε ένα σχόλιο του παρουσιαστή περί internet (ότι είναι απλά ένα εργαλείο), σχολίασε: "νομίζω πως δεν μπορούμε να φανταστούμε το τι μπορεί να επιφέρει το internet στην κοινωνία, είτε θετικό ή αρνητικό. Νομίζω είμαστε στο μεταίχμιο από κάτι τόσο συναρπαστικό όσο και τρομακτικό. Δεν είναι απλά ένα εργαλείο, είναι μια alien μορφή ζωής". [1]
2. Η Amy Orbin του Πανεπιστημίου του Cambridge, με εκτεταμένο έργο στην αλληλεπίδραση των εφήβων με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είχε γράψει το 2020 ένα φημισμένο άρθρο, για τον "σισύφειο κύκλο του ανθρώπινου τεχνο-πανικού" [2], για το πώς δηλαδή κάθε νέα παρεμβατική τεχνολογία γίνεται αντιληπτή από μερίδα των ανθρώπων της εποχής με τρόμο- είχε το χαρακτηριστικό παράδειγμα του συναγερμού κάποτε, έως και με άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά, για το πώς το ραδιόφωνο θα διέφθειρε τη νεολαία και θα οδηγούσε σε μια γενιά εγκληματιών. Εν έτει 2026 όμως, η ίδια μιλά για την ανάγκη εξυγίανσης, απολύμανσης του περιεχομένου σε ορισμένες ειδικά πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και για τους επερχόμενους κινδύνους από εφαρομγή ασθενών ρυθμιστικών μηχανισμών που θα επιτρέπουν "lawful but awful" περιεχόμενο [3] .
3. Μια νέα προδημοσίευση [4] από την ομάδα του Gideon Nave, ενός από τους πλέον ρηξικέλευθους νευρο-επιστήμονες των καιρών μας, ανέδειξε την ανάγκη να μιλάμε πλέον για τρεις τρόπους σκέψης/ λήψης αποφάσεων- μέχρι τώρα το κυρίαρχο σχήμα, που είχε αποκρυσταλλώσει ο νομπελίστας Kahneman διέκρινε μεταξύ δύο: Ι. των ενστικτωδών, άμεσων αποφάσεων και ΙΙ. οργανωμένων κρίσεων, κατόπιν επεξεργασίας δεδομένων. Σε ένα φαινόμενο "παράδοσης της νοητικής λειτουργίας/ cognitive surrender" οι άνθρωποι (και αποδεικνύεται πειραματικά εδώ) τείνουν να υποκαθιστούν τους δύο τρόπους σκέψης (ειδικά τον συγκροτημένο δεύτερο), από έναν τρίτο, μια εξωτερική νοημοσύνη (τύπου "μπορείς να ρωτήσεις και το όποιο chatgpt" ) την οποία εμπιστεύονται ειδικά αν είναι ταχείας απάντησης, δείχνει κομψή (ως γραμματική και σύνταξη, φοράει γραβάτα ας πούμε), και αναδίδει μια (ψευδ)αίσθηση αυθεντίας. Οι συμμετέχοντες στο πείραμα έδειξαν αυξημένη εμπιστοσύνη στον τρίτο, τον εξωτερικό άξονα νοημοσύνης, ειδικά σε καταστάσεις στρες (πάρε μια γρήγορη απόφαση ή πάρε μια απόφαση που αποδίδει όφελος), ακόμη και γνωρίζοντας την αναξιοπιστία του τρίτου νοητικού άξονα (μπορεί και να λειτούργησε εν μέρει και ως "νίπτω τας χείρας μου, το είπε η τεχνητή νοημοσύνη, δεν φταίω εγώ"). Σε αντιστοιχία με το άρθρο του Kahneman του 2011, που λεγόταν Thinking, Fast and Slow, η προδημοσίευση λέγεται Thinking- Fast, Slow and Artificial. Καλούμαστε να αποδεχτούμε ουσιαστικά ότι ο τρόπος που λειτουργούμε νοητικά (ή δεν) , θα έχει πλέον και έναν εξωτερικό άξονα- δεν είναι απλά το extended mind που είχαν προτείνει οι Clark και Chalmers το 1999, αλλά μια νέα διανοητική συνθήκη στην οποία αυτοβούλως προσχωρήσαμε αποδεχόμενοι μια ήττα που δεν μας προτάθηκε/ επιβλήθηκε.
Παραδίδουμε την γνώση και το δικαίωμα σε αυτή.
4. Σε πρόσφατο άρθρο του ο Justin Ling, μια ενδιαφέρουσα δημοσιογραφική φωνή, σημειώνει [5] πως η πληροφορία πλέον έχει γίνει αφηρημένη έννοια. Τα πάντα, από πολέμους μέχρι γάτες, έχουν μεταβληθεί σε ψηφιακά αντικείμενα που υφίστανται χώρια από τα πραγματικά γεγονότα που περιγράφουν, και με τα οποία αφηρημένα αντικείμενα και τις πλατφόρμες τους προτιμάμε να εμπλακούμε συναισθηματικά, παρά με τα πραγματικά αντίστοιχά τους. Με την τεχνητή νοημοσύνη πλέον έχουμε τον εκδημοκρατισμό της δημιουργίας ψηφιακών αντικειμένων που δεν έχουν καν πραγματικό αντίστοιχο. Καθώς αυτό το είδος ψευδούς πληροφορίας πλημμυρίζει τον ψηφιακό κόσμο, ασαφοποιούνται τα όρια μεταξύ ψηφιακών αντικειμένων με πραγματικό αντίστοιχο και του πλήρους ψεύδους με αποτέλεσμα ΟΛΕΣ οι πληροφορίες πλέον να μοιάζουν λιγότερο πραγματικές.
Προτείνει ο Ling: παλιά αφιερώναμε μια ώρα στο διάβασμα της εφημερίδας ή στην παρακολούθηση του δελτίου ειδήσεων. Δεν έχουμε υποχρέωση να ελέγχουμε κάθε πέντε λεπτά την ροή των μέσων μας, μην έχει αλλάξει κάτι (αυτό το μεταδοτικό FOMO/ fear of missing out) . Δεν υπάρχει καμία ηθική επιταγή να είσαι κολλημένος στην οθόνη σου για απευθείας σύνδεση με τις όποιες νέες εξελίξεις.
Δεν είμαστε εξυπνότεροι, δεν είμαστε καλύτερα, επειδή επεξεργαζόμαστε μια συνεχή ροή ειδήσεων, πληροφοριών σχετικών με την γεωπολιτική ή την υγεία, κουτσομπολιών για διασημότητες, φιλονικιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πληροφοριών "από μέσα" για μετοχές, στοιχημάτων, πολιτισμικών διαμαχών και ούτω καθεξής.
5. Χρειάζεται πραγματικά να μετράς τους παλμούς και τα βήματά σου; Ακόμη περισσότερο να καταγράφεις, αν και όχι διαβητικός, τα επίπεδα της γλυκόζης σου σε πραγματικό χρόνο;. Κι αν νομίζεις ότι ναι, πώς αποφεύγεις την ολίσθηση στην ψυχολογική επιβάρυνση του συνεχούς ελέγχου, μιας μορφής τεχνο-stress; Μπορείς να ερμηνεύσεις σωστά τα σήματα (ή και τα μη-σήματα) μιας έξυπνης συσκευής; Ποιος ειδικός επιβλέπει την ορθή λειτουργία μιας έξυπνης συσκευής ή πλατφόρμας; Πώς θα είναι εξειδικευμένος στην αναγνώριση του λάθους αν αντικατασταθεί στην καθημερινή τριβή της πράξης από μια μηχανή/ πλατφόρμα/ εφαρμογή; Θα γίνουν τα παραγόμενα big data αυτών των συσκευών η βάση μιας νέας αυτοματοποιημένης ευγονικής μέσων όρων και αλγορίθμων κόστους-αποτελεσματικότητας;
6. Στην πρώτη ιστορία του Δεκαλόγου του Krzysztof Kieslowski, από το 1989, ο τεχνο-φανατικος πατέρας διδάσκει στο πανεπιστήμιο και αναλύει πως πιστεύει, ότι με τον κατάλληλο προγραμματισμό, ένας υπολογιστής μπορεί να έχει τα δικά του γούστα, τις δικές του αισθητικές προτιμήσεις, την δική του προσωπικότητα (το 1989 όλα αυτά). Σε προηγούμενη σκηνή, ο υπολογιστής του σπιτιού ανοίγει αυτόματα μπροστά στο γιο του κι αυτόν. Ο πατέρας ενστικτωδώς τον ρωτά" Τι θέλεις"; Και στην οθόνη του υπολογιστή έρχεται η απάντηση "I am ready" [6]. Τώρα πια είναι όντως, ίσως και μη αναστρέψιμα ή ρυθμίσιμα, ready. Αλλά για ποιο πράγμα;
7. Ας μην μιλήσουμε τώρα για το επερχόμενο AI Psychosis [7]. Θα είναι όρος του αύριο, θα περιλαμβάνει πολλά, και πιθανώς είναι μια αναπόφευκτη παθολογία των καιρών.
"Κάτι αδυσώπητο έρχεται από το μέλλον, και η μόνη μας ελπίδα, η σωσίβια λέμβος μας, είναι μια έκρηξη νοημοσύνης". (Hari Kunzru, Κρέας για τους Λύκους, Εκδόσεις Δώμα) [8] .
Υ.Γ. Να ξαναδούμε την Lucy της εικόνας και του Luc Besson και της Scarlett Johansson, ακόμη και κατά λάθος, 12 χρόνια μετά, λέει πολλά για το πώς αντιλαμβανόμαστε το γύρω μας.
