Μισό λεπτό... το ότι ο άνθρωπος παλεύει με τον εαυτό του δεν σημαίνει και ότι δεν μπορεί να έχει αντίληψη της πραγματικότητας. Θα έλεγα μάλλον ότι ο άνθρωπος "κρίνει" την πραγματικότητα, αυτά δηλαδή που συμβαίνουν γύρω του, με βάση την αντίληψη που έχει για τα πράγματα, αλλά δε σημαίνει σε καμία των περιπτώσεων ότι η πραγματικότητα αυτή καθ' αυτή διαμορφώνεται από τον ίδιο.
Ωστόσο η αντίληψη της πραγματικότητας βάσει της οποίας ζει, ο τρόπος που κρίνει τα πράγματα και όλη η υπόσταση που δίνει σε αυτά που τον περιτριγυρίζουν και σ' εκείνα που του συμβαίνουν, είναι φιλτραρισμένα μέσα από τον παραμορφωτικό φακό της αυτοαντίληψής του.
Εάν λοιπόν ένα γεγονός που μας συμβαίνει, εμείς το αντιλαμβανόμαστε ως κακό, αισθανόμαστε άσχημα γι' αυτό, νιώθουμε συναισθήματα οργής και θλίψης ή ενοχής, αντιδρούμε ως να μας είχε συμβεί κάτι κακό, πχ με βία, αντίποινα, αμυντική συμπεριφορά κλπ και τελικά το αποτέλεσμα του γεγονότος, αποβαίνει πράγματι κακό ή ακόμη και καταστροφικό, επιβεβαιώνοντας την αρχική μας εκτίμηση και αντίληψη περί ενός "κακού" συμβάντος. Αντίθετα, εάν το ίδιο γεγονός το δει κανείς ως καλό ή ουδέτερο, η συμπεριφορά του απέναντι σ' αυτό θα είναι διαφορετική και διαφορετικά θα είναι τ' αποτελέσματα των πράξεών του, άρα τελικά διαφορετική και η έκβαση του συμβάντος.
Έτσι, στην πραγματικότητα ενός Τούρκου (συνήθης περίπτωση, αλλά φυσικά δεν ισχύει για όλους) για παράδειγμα, το να έχει η κόρη του χάσει την παρθενιά της προ του γάμου, όπως συνέβαινε και στην Ελλάδα παλιότερα, αποτελεί αίσχος, ντροπή, στίγμα, μέγιστη ανηθικότητα. Εάν λοιπόν σ' έναν τέτοιο Τούρκο συμβεί το να έχει η κόρη του σεξουαλικές σχέσεις, είναι πολύ πιθανόν η αντίδρασή του να είναι ένα "έγκλημα τιμής", ή ένας γάμος με το ζόρι, πράγμα που κατά τη γνώμη μου είναι σχεδόν εξίσου εγκληματικό. Τελικά κάποιος θα βρεθεί στο χώμα και κάποιος στη φυλακή και αυτό είναι μια πραγματικότητα που διαμορφώνεται ξεκάθαρα από τον ίδιο τον παρατηρητή. Αντίθετα, εάν κάτι τέτοιο συμβεί στη δική μου κόρη, ελπίζω σε κατάλληλη ηλικία, θα χαρώ και θα της δώσω συμβουλές και νουθεσίες για το πώς να περάσει όσο το δυνατόν καλύτερα, με τους λιγότερους δυνατούς κινδύνους. Την ίδια στιγμή θα έχω διαμορφώσει μια πραγματικότητα, εντελώς διαφορετική από εκείνη του Τούρκου του παραδείγματος (τα εγκλήματα τιμής από Τούρκους μετανάστες στη Γερμανία αποτελούν κοινωνικό πρόβλημα κι αυτός είναι ο λόγος που το χρησιμοποιώ ως παράδειγμα. Δεν υποκρύπτεται κάποιο είδος εθνικισμού σ' αυτό).
Το ίδιο ισχύει εάν το παιδί κάποιου είναι ομοφυλόφιλο, όπου και πάλι ανάλογα με το πώς βλέπει κανείς το φαινόμενο της ομοφυλοφιλίας και ποιες θα είναι επακολούθως οι αντιδράσεις του, θα διαμορφωθεί μια διαφορετική πραγματικότητα, με εντελώς διαφορετικές συνέπειες. Ας μην ξεχνάμε ακόμη ότι μια έκτρωση μπορεί να δημιουργήσει τόσες ενοχές, που είναι δυνατόν να οδηγήσουν μέχρι και στην αυτοκτονία, εφόσον φυσικά αντιμετωπίσουμε την κοπέλα ως εγληματία, πράγμα που έχουμε συζητήσει πρόσφατα στο στέκι.
Σε όλες λοιπόν αυτές τις περιπτώσεις, το ξεπαρθένεμα, η ομοφυλοφιλία και η έκτρωση είναι "πραγματικά" γεγονότα (αν και για τα δύο πρώτα θα είχα να πω ότι εάν δεν τους δίναμε ορισμούς και φόρτιση δεν θα ήταν ούτε γεγονότα, ούτε πραγματικά), ωστόσο ο τρόπος που τα βλέπει κανείς, μέσα από το προσωπικό του πρίσμα μπορεί να δημιουργήσει πολλές και διαφορετικές εναλλακτικές πραγματικότητες, πολύ διαφορετικές μάλιστα μεταξύ τους.
Δεν μπορώ να κατανοήσω με ποια έννοια μπορείς να λες με τόση άνεση ότι η πραγματικότητα δεν επηρεάζεται από εμάς. Εάν δεν υπάρχει παρατηρητής, δεν υπάρχει πραγματικότητα!
Εγώ λέω ότι ο άνθρωπος μπορεί να ερμηνεύσει το κάθε πράγμα που βιώνει διαφορετικά από κάποιον άλλο, αλλά όχι ότι κατασκευάζει την πραγματικότητα από μόνος του.
Εδώ μάλλον χαθήκαμε. Εγώ είχα ισχυριστεί ότι όταν ένας άνθρωπος βλέπει τα πράγματα με θετικό τρόπο, έλκει μ' έναν "μαγικό" τρόπο επάνω του τις θετικές συγκυρίες, ενώ το αντίστοιχο συμβαίνει και με τις αρνητικές.
Εσύ μου απάντησες ότι πιθανώς όμως να του συμβαίνουν τόσο θετικές, όσο και αρνητικές εμπειρίες, ωστόσο εκείνος επιλέγει να προσέξει και να δώσει ιδιαίτερη φόρτιση και βάρος στη μία μόνο κατηγορία, ανάλογα με την προαίρεσή του, βιώνοντας έτσι ψευδώς ένα πύκνωμα θετικών ή αρνητικών αντίστοιχα εμπειριών.
Εύλογα λοιπόν σου ανταπάντησα ότι εάν ισχύει αυτό που λες και που το συμπυκνώνω αμέσως παραπάνω, τότε ο άνθρωπος ζει στην Έρημο ή στην όαση, αναλόγως με το πού στρέφει την προσοχή του. Εκείνος που βλέπει τα πάντα ως Έρημο, από το σύνολο των καταστάσεων που του συμβαίνουν εστιάζει μόνο στις αρνητικές, βιώνοντας έτσι τη ζωή του ως Έρημο, ενώ εκείνος που τα βλέπει ως όαση, αντίστοιχα εστιάζει στις θετικές καταστάσεις και βιώνει έτσι μια ζωή ως όαση.
Και επειδή εμένα μου αρέσουν τα συγκεκριμένα παραδείγματα: Αν υποθέσουμε ότι κάποιος είναι φτωχός από υλικής απόψεως. Ζει σε ένα σπιτάκι, με μια καρέκλα, ένα τραπέζι και ένα κρεββάτι και τρώει κάθε μέρα ένα κομμάτι ψωμί, ωστόσο αυτός ο άνθρωπος αισθάνεται πλήρης ή αν θες πλούσιος. Η πραγματικότητα είναι ότι δεν ζει σε βίλα, αυτό δεν αμφισβητείται. Η πληρότητα που νιώθει είναι αποτέλεσμα της αντίληψης του για τα πράγματα. Δεν ξέρω αν γίνομαι κατανοητή;
Δέχομαι το παράδειγμά σου. Νομίζω πως κι εσύ θα συμφωνήσεις ότι η πραγματικότητα του φτωχού του παραδείγματος αυτού είναι πολύ μα πολύ διαφορετική εάν αισθάνεται αυτάρκης ή όπως σωστά το έθεσες "πλούσιος" από έναν άλλο φτωχό που ζει μεμψιμοιρώντας συνεχώς για τη φτώχεια του και ζηλεύοντας παθολογικά όσους έχουν περισσότερα από αυτόν. Η πραγματικότητα δεν καθορίζεται από τα υλικά αγαθά αλλά από το πώς τα αντιμετωπίζει κανείς. Δεν έχεις ακούσει ότι ένας πλούσιος που ωστόσο είναι αχόρταγος και μονίμως ανικανοποίητος, είναι κατ' ουσίαν πιο φτωχός από τον υλικά φτωχό του παραδείγματός σου;
Ας θυμίσω κάτι άλλο. Έχεις ακούσει ποτέ το "έκλαιγα γιατί δεν είχα παπούτσια, μέχρι που είδα κάποιον που δεν είχε πόδια"; Αυτό συνοψίζει ακριβώς αυτό που θέλω να πω: Έχουμε μια πραγματικότητα, το ότι δεν έχω παπούτσια. Αυτό μου δημιουργεί μια θλίψη, γιατί τα θεωρώ απαραίτητα. Κάποια στιγμή βλέπω κάποιον που δεν έχει πόδια και σκέφτομαι ότι είμαι τυχερή που εγώ έχω. Τότε τα παπούτσια μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα και δεν με ενοχλεί πια. Έχει αλλάξει ο τρόπος που βλέπω την κατάστασή μου, αλλά όχι και η ίδια η κατάστασή μου. Εξακολουθώ να μην έχω παπούτσια. Δεν με ενοχλεί πια, αλλά δεν σημαίνει επειδή έπαψε να με ενοχλεί, ότι απέκτησα παπούτσια.
Δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις τα γεγονότα ξεκομμένα από τη σημασία τους και τ' αποτελέσματά τους. Απλά θα πω ότι εάν πάψει να σε καταθλίβει που δεν έχεις παπούτσια, το πιθανότερο είναι πως σύντομα θ' αποκτήσεις. Γενικά δεν διαφωνούμε σε αυτό το σημείο, απλά εγώ θέλω να πάω πιο μακρυά και ν' αμφισβητήσω ακόμη και την ύπαρξη των φυτών, κουρτίνων και παπουτσιών ή της βίλλας των παραδειγμάτων σου, πράγμα που δεν έχω κάνει φυσικά ακόμη.
Το ανέφερε νομίζω και ο Λόρυ. Ο Νας δεν έπαψε να είναι ασθενής. Απλά βρήκε τρόπο να ζήσει με αυτό. Αν θυμάσαι, για κάθε καινούργιο πρόσωπο που τον πλησίαζε, ζητούσε από κάποιον άλλο να του επιβεβαιώσει ότι τον έβλεπε. Και επιπλέον ο ίδιος εξακολουθούσε να βλέπει τους ανύπαρκτους ανθρώπους, απλά δεν έδινε πια σημασία. Το ότι έμαθε να "χαλιναγωγεί" τη σχιζοφρένεια, δε σημαίνει ότι τη θεράπευσε.
Αναλόγως με την έννοια που δίνεις στη λέξη "θεραπεία". Για να μην παίζουμε λοιπόν με τις λέξεις, εκείνος συνέχισε να έχει διαφορετική αντίληψη της πραγματικότητας, όμως από τη στιγμή που το αποδέχτηκε, έπαψε να είναι "κλινική περίπτωση", δηλαδή δυσλειτουργικός κι επικίνδυνος για τον εαυτό του και τους γύρω του. Μπορούσε να ζει μια φυσιολογική σχετικά ζωή και να συνεχίσει την καριέρα του, ακόμη και να διδάσκει παιδιά. Θα εμπιστευόσουν εσύ το παιδί σου σε ένα σχιζοφρενή; Φυσικά και όχι. Συνεπώς για να του εμπιστεύονται μια τέτοια θέση θεωρούσαν πως δεν είναι άρρωστος. Άρα, η διαφορετική αντίληψη της πραγματικότητας συνέχισε να υπάρχει, όμως η ασθένα όχι. Τέτοιου είδους "θεραπείες" είναι συνηθισμένες στην ιατρική, όπως για παράδειγμα ένας διαβητικός που λαμβάνει καθημερινά ινσουλίνη, ή ένας που πάσχει από φαινυλκαιτονουρία που λαμβάνει εφ' όρου ζωής ειδική δίαιτα.
Απλά να σου απαντήσω ότι δεν μπορείς να ενστερνιστείς την κάθε τρέλα και το ότι αποκτά σημείο αναφοράς, δεν την αναιρεί αυτομάτως. Αν π.χ. κάποιος "λοξεύσει" και αρχίσει και βλέπει γύρω του τέρατα και θέλει να πάρει ένα μαχαίρι και να τα σκοτώσει, τι μπορείς να ενστερνιστείς σε αυτό και πως θα βοηθήσεις αν του δώσεις σημείο αναφοράς. Γι' αυτό θα έλεγα να αφήσουμε τις "ιδιαίτερες" καταστάσεις εκτός κουβέντας.
Εάν δεις πώς βοήθησε κάποιον ο Patch Adams που έβλεπε γύρω του τερατώδη ...σκιουράκια και δεν τολμούσε να κατέβει από το κρεβάτι του και κατουριόταν επάνω του, στήνοντας ολόκληρο σκηνικό μάχης μέσα στο θάλαμο, με πολυβόλα και χαρακώματα, θ' άλλαζες γνώμη. Τελικά κατάφερε να τον κάνει να μπορεί να πάει στην τουαλέτα, πράγμα που επί χρόνια οι συμβατικοί ψυχίατροι δεν ήταν σε θέση να κατορθώσουν. Έχω κι εγώ παρόμοιες εμπειρίες και γι' αυτό θα μου επιτρέψεις να επιμείνω...
Τώρα όσον αφορά σε αυτό που ονομάζεις "συναινετική πραγματικότητα" δεν είναι σωστή νομίζω η λέξη συναινετική, αλλά η λέξη "συμβατική". Οι συμβάσεις όμως είναι απαραίτητες για να λειτουργήσει η κοινωνία ή και ο ίδιος ο άνθρωπος αν θες, αλλά εκτός αυτού βασίζονται και σε μια πραγματικότητα, δεν είναι τελείως αυθαίρετες.
Συναινετική ονομάζεται υπό τη έννοια ότι ενώ όλοι βλέπουμε την πραγματικότητα κατά τι τουλάχιστον διαφορετική απ' ότι οι άλλοι, συναινούμε ή κατ' εσέ συμφωνούμε να θεωρούμε ότι βλέπουμε την ίδια πραγματικότητα. Όσοι περισσότεροι συναινούν, ή εάν θέλεις να παίξουμε με τις λέξεις υπογράψουν τη σύμβαση, τόσο πιο ισχυρή και συμπαγής γίνεται αυτή. Υπό τούτη την έννοια οι λέξεις "Συναινετική" και "Συμβατική" είναι συνώνυμες, άρα δεν διαφωνούμε και πάλι.
