Καλησπέρα ! Πριν λιγο καιρο χτυπησα το ποδι μου και ειχα έντονο πόνο, ετσι σκεφτηκα να παω σε μια κλινική όπου ο ορθοπεδικός μου έγραψε να κανω μια ακτινογραφία γονάτου. Στην ακτινογραφία φάνηκε οτι δεν εχω κατι. Χθες πηγα και σε εναν αλλο γιατρο γιατι η ενόχληση επέμενε παροτι είχαν περασει 2 βδομάδες. Και ο δεύτερος γιατρός ειπε οτι δεν εχω κατι σοβαρό και οτι με τον καιρο θα φτιαξει το γόνατό μου. Μάλιστα βλέποντας την ακτινογραφία μου ειπε το εξής : "τσάμπα ακτινοβολία"... δεν έδωσα σημασια σε αυτη τη φράση εκεινη τη στιγμη, ωστόσο απο χθες το βραδυ την σκεφτομαι και ανησυχω πολυ ! Υπάρχει κίνδυνος να πάθω κατι κακό με την ακτινοβολία της ακτινογραφίας ; (δεν ειμαι φυσικα έγκυος)... ανησυχω πολυ! Να σημειώσω οτι ειμαι γενικα φοβιτσιαρα και αρρωστοφοβικη Στο παρελθόν εχω ξανακάνει ακτινογραφία για να βαλω σιδεράκια, δηλαδη την πανοραμική και την κεφαλομετρική. (Ελπίζω να μην με κοροϊδέψετε για αυτη μου την ανησυχία γιατι εχω αγχωδη διαταραχή με τις ασθένειες
Η ζημιά της ιονίζουσας ακτινοβολίας εξαρτάται απο :
1)Το είδος της ακτινοβολίας(Στην περίπτωση μας ακτίνες X)--> Επιβλαβής,αλλά θεωρητικά,παίζουν και άλλοι παράγοντες ρόλο...
2)Την ισοδύναμη απορροφηθείσα δόση-->Ο πιο κρίσιμος παράγοντας...είναι ελάχιστη,όση χρειάζεται για έναν καλό λόγο σήματος(λήψης) προς θόρυβο.
3)Απο τον τρόπο απορρόφησης( οξεία ή χρόνια)-->Οξεία,αλλά και πάλι,μικρή δόση όπως είπα πριν
4)Ποιο μέλος του σώματος εκτέθηκε;--> Γόνατο έκανες,δηλαδή κόκκαλο πέτυχε κυρίως.Εκεί τα κύτταρα,διαιρούνται λιγότερο συχνά και επομένως δεν επηρεάζονται τόσο όσο άλλα σημεία του σώματος.
Για να σε πείσω πως είναι safe,φαντάσου οτι η ακτινοβολία που τρως είναι ισοδύναμη,πολύ μπακάλικα,με αυτή που δέχεσαι σε μερικές μέρες εξαιτίας της κοσμικής ακτινοβολίας στην οποία εκτιθέμεθα όλοι. Bottom line,εαν είσαι γιατρός καλό θα είναι να μην κάνεις άσκοπες ακτινογραφίες στον ασθενή γιατί όντως είναι επιβλαβείς για την υγεία έστω και θεωρητικά. Εαν είσαι ασθενής και χρειάστηκε να κάνεις κάποιες φορές,δεν τρέχει μια. Είναι στατιστικά απίθανο να πάθεις κάτι. Πρόκειται κυριολεκτικά για "φωτογραφία",ούτε δευτερόλεπτο δεν κρατάει
.Φαντάσου οτι ο φόβος σου είναι ισοδύναμος με την πιθανότητα να πέσει ξαφνικά ένα αεροπλάνο στο σπίτι σου και να σε σκοτώσει.Θεωρητικά εφικτό επομένως ;Ναι,στην πράξη αξίζει να φοβάσαι όμως για αυτό ; Μπαα... Το πιο σημαντικό πάντως είναι να θυμάσαι οτι εφόσον δεν είναι κάτι για το οποίο ανησυχεί ο ίδιος ο γιατρός,προφανέστατα είναι ότι χρειάζεσαι για να είσαι ήρεμος.
Τα παρακάτω αποτελούν μια βασική ανάλυση των μηχανισμών με τους οποίους η ιονίζουσα ακτινοβολία(όπως οι ακτίνες x) μπορεί να βλάψει τον ανθρώπινο οργανισμό. Και ο λόγος που στα αναφέρω είναι οτι ξέρω πως πολλοί που φοβούνται αρχίζουν να διαβάζουν διάφορα και τρελαίνονται ακόμα παραπάνω.Θέλω δηλαδή να καταλάβεις πως γίνεται κάτι τόσο ίδιο στην φύση του να είναι ταυτόχρονα επιβλαβές(π.χ. καταστροφή του Chernobyl) αλλά και σωτήριο(Στην ιατρική απεικόνιση),γιατί είναι απορία που έχουν αρκετοί κατά καιρό και δεν ξέρουν εαν θα έπρεπε να φοβούνται ή όχι.
Spoiler
Θα επιχειρήσω να σου εξηγήσω με όσο πιο απλό τρόπο γίνεται τι ισχύει και τι όχι(δεδομένου οτι δεν έχεις σχετικό υπόβαθρο ή δεν θυμάσαι απο το σχολείο ορισμένα πράγματα).
Στην απεικόνιση με σκοπό την διάγνωση,η ιατρική κάνει χρήση ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας(γνωστή και ως φως) .
Δηλαδή πρόκειται για ακτινοβολία ενέργειας με μορφή κύματος. Αυτό που αρκεί να γνωρίζεις είναι οτι κάθε κύμα έχει μια συχνότητα. Λόγω του αγαπητού Einstein, γνωρίζουμε οτι το κύμα αυτό έχει και σωματιδιακό χαρακτήρα που συνυπάρχει με τον κυματικό. Ο αντίστοιχος σωματιδιακός χαρακτήρας εκδηλώνεται μέσω του φωτονίου .
Έτσι λοιπόν,εαν έχεις ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα συχνότητας f,τα φωτόνια του θα έχουν ενέργεια
E = h*f, οπου h είναι μια σταθερά(του Planck).Το σημαντικό είναι να καταλάβεις το εξής : όσο η συχνότητα του κύματος αυξάνεται,τόσο η ενέργεια των διακριτών σωματιδίων που απαρτίζουν το φως μεγαλώνει .
Τώρα,τίθεται το εξής πρόβλημα : το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα(δηλαδή το εύρος των συχνοτήτων) εκτείνεται θεωρητικά απο το 0 εως το άπειρο. Το φως που χρησιμοποιούν τα μάτια μας για να βλέπουμε είναι 400THz-800THz , THz = 10^12 Hz ,και όπως ξέρεις δεν μας βλάπτει. Ωστόσο,γνωρίζεις προφανώς οτι σε αυτές τις συχνότητες δεν μπορούμε να δούμε "μέσα" στο σώμα του άλλου. Αποδεικνύεται όμως οτι με χρήση κατάλληλης συχνότητας αυτό γίνεται εφικτό. Συγκεκριμένα για συχνότητες της τάξεως των 10^17 Hz ας πούμε. Αλλά όπως είπαμε αύξηση της συχνότητας,προκαλεί αύξηση της ενέργειας του κάθε φωτονίου(του διακριτού σωματιδίου του φωτός).
Κοίταξε να δεις τώρα τι συμβαίνει. Όλα στην φύση αποτελούνται απο άτομα,τα οποία αρκεί να γνωρίζεις οτι έχουν έναν πυρήνα που αποτελείται απο ορισμένα σωματίδια(πρωτόνια και νετρόνια) και γύρω απο αυτόν άλλα σωματίδια,τα ηλεκτρόνια(e).Για να σχηματιστούν οι διάφορες μορφές της ύλης(όπως τα σώματα μας),απαιτείται αυτά τα άτομα να "συνεργαστούν",να μοιραστούν δηλαδή ηλεκτρόνια.Αυτός είναι ένας τύπος δεσμού,υπάρχουν και άλλοι,αλλά ας το κρατήσουμε έτσι στο μυαλό μας. Έτσι λοιπόν πολλά άτομα ενώνονται και δημιουργούν μόρια μέσω των χημικών δεσμών.Αυτά τα μόρια συνθέτουν τα βασικά δομικά συστατικά της βιολογικής ύλης,όπως π.χ. το DNA που περιέχει όλες τις πληροφορίες για την δομή και την λειτουργία των κυττάρων του ανθρώπινου σώματος .
Here's the catch now.Εαν η ακτινοβολία αυτή περιέχει φωτόνια που δεν ξεπερνούν μια συγκεκριμένη ενέργεια,ανάλογα το μόριο,ΔΕΝ μπορεί να το επηρεάσει.Δεν μπορεί να "κλωτσήσει" το φωτόνιο κατά την πρόσκρουσή του τα ηλεκτρόνια, και να διακόψει τον δεσμό,και επομένως είμαστε ασφαλείς.Το ορατό φως για παράδειγμα δεν έχει αυτή την δυνατότητα.Οι ακτίνες X απο την άλλη,είναι επιβλαβείς γιατί έχουν αυτή την δυνατότητα.
Το σώμα αποτελείται κυρίως απο νερό H2O,η ιονίζουσα ακτινοβολία(όπως οι ακτίνες X) προκαλεί μια διαδικασία που ονομάζεται ραδιόλυση του νερού.Αποσπάει δηλαδή ένα e απο το μόριο του H2O . Αυτό το ηλεκτρόνιο συνεχίζει και διεισδύει τελικά σε κάποιο μόριο νερού H2O(ιονίζοντας στο ενδιάμεσο άλλα μόρια H2O). Η διαδικασία συνεχίζεται προφανώς ανάλογα με την ποσότητα της ακτινοβολίας ,την διάρκεια και τον τρόπο που αυτή προσφέρεται στο ανθρώπινο σώμα.
Επειδή το e είναι ένα αρνητικά φορτισμένο σωματίδιο,φεύγοντας απο ένα μόριο νερού το μετατρέπει σε θετικό ιόν H2O(γιατί αρχικά είναι ουδέτερο,ας πούμε) ενώ στο μόριο που "χώνεται" ,μετατρέπει το απλό H2O σε ένα αρνητικό ιον H2O. Αυτά τα ιόντα είναι ασταθή και κάνουν τις λεγόμενες ρίζες OH & Η και ορισμένα ιόντα,αλλά δεν θα πάμε σε περισσότερη λεπτομέρεια. Αυτό που αρκεί να συλλάβεις είναι οτι αυτές οι ρίζες είναι πολύ δραστικές και προκαλούν χημικές αντιδράσεις που προκαλούν βλάβες όπως π.χ. καταστροφή υπαρχόντων χημικών δεσμών,αλλαγή της "σειράς" των δεσμών,δημιουργία δεσμών που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν στο ίδιο μόριο,ή δημιουργία δεσμών με γειτονικά άτομα άλλων μορίων κτλπ. Το point είναι οτι αυτές οι αλλαγές προκαλούν αλλοιώσεις και επηρεάζουν την ομαλή διεξαγωγή ορισμένων αναγκαίων χημικών διεργασιών του ανθρωπίνου σώματος. Ανάλογα το πόσο σοβαρές είναι αυτές οι ζημιές,λαμβάνοντας όλους τους παράγοντες υπόψιν, μπορούν να προκαλέσουν απο κανένα ή πολύ ήπια και παροδικά συμπτώματα εως και μόνιμα συμπτώματα/παθήσεις ή θάνατο.
Και το ρεύμα σκοτώνει,αλλά είναι σαν να φοβάσαι μην πεθάνεις ή πάθεις κάτι επειδή θα σε "χτυπήσει το ρεύμα",λόγω στατικού ηλεκτρισμού. Δεν αξίζει να ανησυχείς τσάμπα.