Είναι πράγματι δύσκολο να καθορίσει κανείς τα όρια μεταξύ του χλευασμού και της ειρωνείας γιατί εκεί που συνορεύουν υπάρχουν πάντα γκρίζες ζώνες. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι χλευασμός είναι η χρήση της ειρωνείας χωρίς ταλέντο και μαεστρία. Ακόμη, ότι ο μόνος στόχος του χλευασμού είναι να εκφράσει τα απωθημένα αυτού που τη χρησιμοποιεί κάνοντάς τον να αισθανθεί προσωρινά εξυπνότερος του συνομιλητή του, ενώ η ειρωνεία υπό προϋποθέσεις μπορεί να έχει στόχο να γονιμοποιήσει τη σκέψη και το διάλογο. Δε θα πρέπει να ξεχνάμε ότι εκτός των φιλοσόφων και των διανοητών, την ειρωνεία χρησιμοποίησαν χαρακτηριστικά, όλοι οι μεγάλοι τραγικοί ποιητές. Ο θάνατος της Αρετούσας και του Ερωτόκριτου είναι από μόνος του, μια τραγική ειρωνεία.
Εάν αφαιρούσαμε λοιπόν πλήρως την ειρωνεία από τον γραπτό ή τον προφορικό μας λόγο, με την πρόθεση να είμαστε πάντα αρεστοί, ο λόγος θα γινόταν τόσο ανούσιος που θα σταματούσαμε πλέον να μιλούμε.
Για να φέρω κάποια παραδείγματα, χλευασμός ήταν αυτό που έκανε ο όχλος όταν ούρλιαζε στον Ιησού: "που είναι τώρα η βασιλεία σου και γιατί δε σε σώζει ο Θεός σου;". Επίσης το αγκάθινο στεφάνι και η κόκκινη χλαμύδα που του φόρεσαν οι Ρωμαίοι στρατιώτες. Ειρωνεία ήταν η παραίνεση του Ιησού προς τον Ιούδα να ολοκληρώσει σύντομα το έργο του. Ειρωνική ήταν επίσης η απάντηση "Συ είπας" στην ερώτηση αν είναι Θεός. Τέλος, ειρωνεία ήταν και το "νίπτω τας χείρας" του Πόντιου Πιλάτου, προς έναν όχλο που προτιμούσε να αθωώσει έναν εγκληματία παρά έναν διδάσκαλο.
Συχνά η ειρωνεία έχει σαν στόχο της, να κάνει τον δέκτη της να αναρωτηθεί "Μήπως αυτό που είπα ήταν τόσο βλακώδες που προκάλεσε τη θυμηδία;" Αυτό θα μπορούσε να τον προτρέψει να ξανασκεφτεί αυτά που είπε ή να μάθει να βλέπει τις απόψεις του κι απ' την αστεία τους πλευρά έτσι ώστε να μην τις παίρνει ποτέ πολύ στα σοβαρά, πράγμα που είναι συνήθως η αιτία των παρεξηγήσεων και των συγκρούσεων.
Έτσι λοιπόν, όταν ο Πλάτωνας κατέφυγε σε ένα αποτυχημένο φιλοσοφικό επιχείρημα δηλώνοντας ότι "Άνθρωπος εστί ζώον δίπουν και άπτερον" ο κυνικός Διογένης μάδησε ένα κοτόπουλο και του το παρουσίασε λέγοντας "Τότε ιδού ο άνθρωπος". Η ειρωνεία αυτή ήταν τόσο εύστοχη που όχι μόνο ανάγκασε τον Πλάτωνα να προσθέσει και "έλλογον" διασώζοντας έτσι τη φιλοσοφική του υπόληψη, αλλά και καταγράφηκε με θαυμασμό από τους ιστορικούς της εποχής έτσι ώστε να φτάσει μέχρις εμάς.
Εάν ο Διογένης είχε χρησιμοποιήσει έναν τρόπο πιο καθωσπρέπει, ίσως να μη γνωρίζαμε καν το όνομά του.
Ειρωνικό ήταν επίσης το "Καλύτερα, θα πολεμούμε υπό σκιά", ενός των Τριακοσίων του Λεωνίδα, όμως όπως είναι γνωστό, το "λακωνίζειν εστί φιλοσοφείν". Οι αρχαίοι Σπαρτιάτες, χρησιμοποιούσαν συχνά την ειρωνεία στο λόγο τους, αφού χάρης σ' αυτήν μπορούσαν να καταρρίπτουν έναν ολόκληρο εσμό επιχειρημάτων χωρίς να χρειαστεί να μακρηγορήσουν. Αυτό ήταν άλλωστε και το νόημα της κίνησης του Διογένη ο οποίος, ειρήσθω εν παρόδω, εκτιμούσε τους Λάκωνες για τον τρόπο τους αφού έτσι κατάφερε με δύο λέξεις να αποστομώσει ολόκληρο Πλάτωνα. Αλλά και ο Πλάτωνας ο οποίος αντί να θιχτεί κατανόησε το λάθος της σκέψης του, έγινε κατ' άτι καλύτερος. Κι έτσι η ειρωνεία είχε γι' αυτόν εποικοδομητικό αποτέλεσμα.
Αρνητικό αποτέλεσμα έχει σε κάθε περίπτωση όταν ο δέκτης της ειρωνείας, επιλέγει να πληγώνεται και να αποδίδει κακή πρόθεση στον συνομιλητή του, προκειμένου να μην δει πέρα απ' την επιφάνεια και να μην μετακινηθεί καθόλου απ' τις απόψεις του.
Όπως πάντα αγαπητή Michelle, όλα τα νομίσματα έχουν και δεύτερη όψη.
Θα ήθελα σε αυτό αυτό το σημείο να προσθέσω ότι σταθερό κριτήριο για το αν αυτός που ειρωνεύεται έχει καλές προθέσεις, είναι όταν ο ίδιος συνηθίζει να αυτοσαρκάζεται.
Η βασίλισσα Αμαλία, θαύμαζε τη λεπτή ειρωνεία του σατιρικού ποιητή Σουρή, σε βαθμό που όταν ένιωσε πως είχε μάθει αρκετά καλά τα ελληνικά, δοκίμασε να τον ειρωνευτεί κι αυτή, περισσότερο για να επιδείξει την πρόοδό της. Σε κάποιο επίσημο γεύμα λοιπόν, όπου παρίστατο και ο ποιητής, την ώρα που σερβίριζαν τη σαλάτα, η βασίλισσα του είπε: "Και τώρα αγαπητέ κύριε Σουρή θα σαλατίσωμεν". Ο ποιητής χαμογέλασε με αβρότητα και δεν ανταπάντησε. Λίγη ώρα αργότερα όμως, κι ενώ στο τραπέζι είχαν σερβιριστεί τα φρούτα, ο ποιητής έπιασε ένα τσαμπί σταφύλια και απευθύνθηκε προς τη βασίλισσα: "Και τώρα μεγαλειοτάτη θα σταφυλίσωμεν".
Αν μια βασίλισσα δεν εθίγετο από την ειρωνεία ενός ποιητή, τότε όσοι θίγονται τόσο εύκολα, ίσως να έχουν πολύ μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους, πράγμα που τους κάνει πάντα στόχο περισσότερης ειρωνείας.
Χλευασμός ήταν όταν στο σατιρικό ποιητή Λασκαράτο, κάποιος από το μπαλκόνι του, πέταξε ένα ζευγάρι κέρατα. Ο ποιητής έσκυψε, σήκωσε τα κέρατα, κοίταξε προς τα πάνω και απάντησε με την αιχμηρή και υπέροχη ειρωνεία του: "Χτενίζεσαι ορέ Γερασιμάκη, χτενίζεσαι;"
Αυτό που με φοβίζει περισσότερο, όταν βλέπω να δαιμονοποιείται κάθε μορφή ειρωνείας μέσα σε ένα χώρο ανταλλαγής απόψεων, είναι πως μέσα σε αυτόν τον χώρο, θα ήταν ανεπιθύμητοι άνθρωποι όπως ο Ιησούς, ο Καβάφης, ο Σουρής, ο Διογένης, ο Σωκράτης, ο Ευριπίδης, ο Σαίξπηρ, ο Λασκαράτος, ο Πανούσης, ο Πιτσιρίκος, ο Λαζόπουλος, ακόμα-ακόμα και ο Νίκος Δήμου. Ίσως γι' αυτό ο τελευταίος να βρήκε καταφύγιο στο blog του γάτου του.
