"Πνεύμα των καιρών"
Λογικά, δεν θα στεκόταν ανθρωπος εδώ περισσότερο από όσο χρειάζεται ένα γκουγκλάρισμα, μα το προχωρημένο της ώρας, το απροχώρητο της κατάστασης και το αδιαχώρητο στο στομάχι από τους καφέδες, μου δίνουν ώθηση να φλυαρήσω μερικές άχρηστες γνώσεις, του είδους που στοίχειωναν τη νεανική μου φαντασία τότε που ήμουν μικρός και εντελώς χαζός - τώρα βέβαια έχω μεγαλώσει, μα η χαζομάρα διαχρονική αξία.
Ο όρος Zeitgeist δε δηλώνει απλά τις τάσεις της μόδας. Τουλάχιστον, στη μορφή που οι ντοκουμενταριστές τον δηλώνουν. Η ιστορία ξεκινά σε ένα μικρό χωριό της Πρωσσίας και τον νεαρό Γκεόργκ Χέγκελ, σκυμμένο πάνω από έναν βαρύ, δερματόδετο τόμο με έργα του Πλάτωνα. Με όλη την αντιδραστικότητα της ηλικίας, ο νεαρός σήκωσε το μακρύ του πρόσωπο από τις κίτρινες σελίδες, σκλήρυνε τα βαριά χαρακτηριστικά του, και σκέφτηκε "Τι μπούρδες μας λέει ο Πλάτωνας..."
Το παιδί έγινε άντρας, και έφτασε να αρνηθεί την μανία του Καντιανισμού της εποχής. Για να χτυπήσει αυτό το Ιδεαλιστικό οικοδόμημα, στράφηκε στα θεμέλιά του:
"...Πως καταπολεμά κανείς την ανοησία που λέγεται πλατωνική Ιδέα?"
Η σύλληψή του ήταν μνημειώδης, ευρηματική, εμβληματική. Χρειαζόταν μια μεγαλύτερη Ιδέα - Μια ακόμα μεγαλύτερη ανοησία, που θα κατάπινε τις προηγούμενες.
Βάπτισε τη σύλληψη αυτή "Zeitgeist". Τι είναι το τσάιτγκάιστ?
Είναι μια Ιδέα, το "γκάιστ". Ή μάλλον, είναι
η Ιδέα. Η απόλυτη, καθαρότατη, αμιγότατη Ιδέα.
Απέμενε κάτι ακόμα για την επικράτηση. Η σύνδεση της Απόλυτης Ιδέας με το Σήμερα.
Χρειαζόταν να δώσει στην Ιδέα πολιτική υπόσταση. Και εδώ έρχεται το "τσάιτ".
Η απόλυτη ιδέα δεν ήταν σταθερή στο χρόνο, μα μετακινείτο. Πέρασε από τις μοναρχίες της Ανατολής, από την Ελλάδα και τη Ρώμη, από την Αγία Αυτοκρατορία. Και οι λόγιοι άνθρωποι την αναγνώρισαν - λέει - αποσπασματικά και υποκειμενικά. Ποτέ δεν την διέκριναν καθαρά, γιατί και ποτέ δεν έμεινε πολύ σε ένα μέρος...
Εκτός από τον ίδιο - που (λέει) την οραματίστηκε στην Ολότητά της. Και εκτός από την Πρωσσία των αρχών του 19ου αιώνα, όπου (λέει) η Ιδέα στάθηκε,
και όπου θα μείνει για πάντα.
Η Χεγγελιανή σκέψη βέβαια επηρέασε πολλούς, άλλους που έστερξαν να την υπερασπιστούν, άλλους που έτρεξαν να την γκρεμίσουν - και κανείς δε τα κατάφερε όπως ο... Ναπολέων, που πέρασε πάνω από τη χώρα σαν οδοστρωτήρας, αποδεικνύοντας (χωρίς σταγόνα μελάνι...) πως το Zeitgeist δεν κρέμεται πια, σαν αγκυροβολημένο Ζέπελιν, πάνω από τη Πρωσσία.
Η σύλληψη πάντως, αν και Αριστοτελικής υφής, ήταν έξυπνη και εύστοχη, και σύντομα το Zeitgeist άρχισε να ερμηνεύεται μέσα από διαφορετικά πρίσματα. Ένας ακόμα γνωστός Γερμανός αποκήρυξε την επιρροή του Χέγκελ μα δέχτηκε ως προφανή την ύπαρξη του Zeitgeist, με την μορφή μιας (κατά πεπρωμένο) αναπόφευκτης Επανάστασης των καταπιεσμένων. Το όνομα αυτού Καρλ Μαρξ.
Πλατιάζω όμως. Αυτή είναι η τελευταία ταινία που παρακολούθησα:
Η καλλιτεχνική αξία της ταινίας είναι εγνωσμένη από το πρωταγωνιστικό καστ, με πρωτεργάτισσα την Τζένα Τζέημσον, την ερμηνευτική δεινότητα της οποίας μάλιστα δε ντρέπομαι (πολύ
) να δηλώσω πως δεν ήξερα μέχρι πολύ πρόσφατα. Εδώ βέβαια δεν κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα, παρ' όλα αυτά η ταινία παρακολουθείται ευχάριστα. Θέλω να σταθώ στο σενάριο του Τζέη Λι, το οποίο είναι διανθισμένο με πολιτικό χιούμορ, στραμμένο ενάντια στον Μπούς και το συνάφι του.
Αυτά βασικά.
