[...]
Για να την κατανοήσουμε, πρέπει να ανατρέξουμε στο 1942, το έτος κατά το οποίο ιδρύθηκε η Εβραϊκή Αντιφασιστική Επιτροπή (CAJ), με πρωτοβουλία του Politburo. Ο Στάλιν θέλει να οργανώσει την υποστήριξη στον αγώνα της ΕΣΣΔ κατά του ναζισμού και να βοηθήσει τους Εβραίους, θύματα της γενοκτονίας των Ναζί. Κατόπιν πρότασης του Albert Einstein, δύο από τους κύριους ηγέτες του, ο ηθοποιός Solomon Mikhoels και ο ποιητής Itzik Fefer, πραγματοποιούν μια θριαμβευτική περιοδεία στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1943: αποκαθιστούν εκεί την εικόνα της Σοβιετικής Ένωσης και συγκεντρώνουν σημαντικά χρηματικά ποσά.
Με την έγκριση της ηγεσίας του Κρεμλίνου, το CAJ αποφασίζει ήδη από το καλοκαίρι του 1943 να προετοιμάσει μία Μαύρη Βίβλο για την εξόντωση των Εβραίων στην κατεχόμενη ΕΣΣΔ. Μεταξύ της εισβολής του Χίτλερ στις 22 Ιουνίου 1941 και της αποχώρησης του τελευταίου Γερμανού στρατιώτη το 1944, σχεδόν δύο εκατομμύρια Εβραίοι εξοντώθηκαν, με "αυθόρμητα" πογκρόμ, φορτηγά αερίων και μαζικές εκτελέσεις. Οι ιστορικοί τοποθετούν στο καλοκαίρι του 1941 το σημείο μετάβασης από τη σφαγή στη γενοκτονία: όταν τα Einsatzgruppen (κινητές ομάδες δολοφονίας) αρχίζουν να εξοντώνουν γυναίκες και παιδιά ...
Το γεγονός ότι οι διάσημοι συγγραφείς Ilya Ehrenburg και Vassili Grossman συντονίζουν την έρευνα εξασφαλίζει μια σημαντική απήχηση σε μία Μαύρη Βίβλο που καλείται να υπογραμμίσει την ιδιαιτερότητα της γενοκτονίας των Εβραίων στο πλαίσιο των εγκλημάτων του ναζισμού και των αυτόχθονων συνεργατών του. Πρόκειται όμως για διαστάσεις που δυσαρεστούν μία κομμουνιστική ηγεσία που επιθυμεί να αναδείξει τον ηρωισμό και την ενότητα των σοβιετικών λαών.
Η Μαύρη Βίβλος έγινε το βαρόμετρο της πολιτικής του Στάλιν απέναντι στους Εβραίους - μέχρι την απαγόρευσή της το 1947. Εν τω μεταξύ, η αντισημιτική καταστολή εντείνεται. Οι εχθρικές προς τον "αστικό εθνικισμό" αναφορές, που εμφανίζονται ήδη από το 1943, πολλαπλασιάζονται μετά το 1946. Τη χρονιά εκείνη, ο Andreï Jdanov, "ιδεολόγος" του Politburo, ξεκινάει μία τεράστια «αντι-κοσμοπολίτικη» εκστρατεία.
Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΩΝ "ΙΑΤΡΩΝ-ΔΟΛΟΦΟΝΩΝ"
Η τελική επίθεση αρχίζει στις 13 Ιανουαρίου 1948 με τη δολοφονία του Mikhoels. Δέκα μήνες αργότερα, το Politburo διαλύει επίσημα το CAJ και κλείνει την εφημερίδα του όπως και το περιοδικό του. Στις 28 Ιανουαρίου 1949, η Pravda δημοσιεύει ένα άρθρο που καταγγέλλει "μανιώδεις και κακόβουλους κοσμοπολίτες, κερδοσκόπους χωρίς ρίζα μηδέ συνείδηση […] μη αυτόχθονες υπήκοοι χωρίς πατρίδα που δηλητηριάζουν με τη δυσωδία τους […] τον προλεταριακό μας πολιτισμό." Ακολουθεί ένα σαρωτικό κύμα συλλήψεων και βασανιστηρίων.
Η κλιμάκωση συνεχίζεται με τη (μυστική) δίκη του CAJ από το Μάιο έως τον Ιούλιο του 1952: δεκατρείς από τους ηγέτες του εκτελούνται- εκτός από την ερευνήτρια Lisa Stern. Ακολουθεί η σύλληψη πολλών Εβραίων συγγραφέων, το κλείσιμο εφημερίδων και θεάτρων Γίντις, η αφαίρεση βιβλίων Εβραίων συγγραφέων από τις βιβλιοθήκες… Την 1η Δεκεμβρίου, ο Στάλιν δηλώνει στο Politburo: «Κάθε Εβραίος εθνικιστής είναι πράκτορας των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών. Οι εκκαθαρίσεις θα λάβουν ολοένα και μεγαλύτερες διαστάσεις μέχρι την υπόθεση των “ιατρών-δολοφόνων”, των Εβραίων αυτών γιατρών που κατηγορούνται ότι σχεδιάζουν να δολοφονήσουν τον Στάλιν. Μόνο ο θάνατος του τελευταίου απέτρεψε - σύμφωνα με τους Ρώσους ιστορικούς της δεκαετίας του 1990 – μαζικούς εκτοπισμούς στη Σιβηρία.
Ένα μυστήριο παραμένει σχετικά με το μεγάλο αυτό χάσμα μεταξύ της βοήθειας προς τους Εβραίους της Παλαιστίνης και της καταστολής των Εβραίων της ΕΣΣΔ: πίστεψε ο Στάλιν ότι θα μπορούσε να διαχωρίσει την εξωτερική από την εσωτερική πολιτική; Ψύχωση του καθεστώτος από τη δεκαετία του 1930 ήταν να διατηρηθεί η πυραμίδα της εξουσίας και η σταθερή του επιδίωξη να εμποδίσει κάθε μειονότητα να κατακτήσει την αυτονομία της. Κατά μείζονα λόγο οι Εβραίοι, επειδή η επιρροή του CAJ στην ΕΣΣΔ όπως και στη Δύση ανησυχεί το Κρεμλίνο. Από όργανο της εξουσίας, γίνεται σταδιακά απειλή, ιδίως όταν αποτολμά να ζητήσει τη δημιουργία μιας εβραϊκής δημοκρατίας στην Κριμαία και όχι στο μακρινό Μπιρομπιντζάν.
Το σημείο καμπής εντοπίζεται στις 11η Σεπτεμβρίου 1948: 20.000 Εβραίοι Μοσχοβίτες- αντί των 2.000 συνήθων πιστών - τιμούν στη Μεγάλη Συναγωγή την Golda Meir, την πρώτη πρέσβειρα του Ισραήλ. Αυτή η κινητοποίηση επαναλαμβάνεται επ’ αφορμή του Ρος Ασσανά (το εβραϊκό νέο έτος) και του Κιπούρ (η μεγάλη εξιλέωση). Εν τω μεταξύ, στην Pravda της 21ης Σεπτεμβρίου, ο πιο διάσημος Εβραίος διανοούμενος, ο Ilya Ehrenburg, προαισθάνεται τα χειρότερα και προειδοποιεί τους "αδελφούς" του: "Το μέλλον των Εβραίων εργαζομένων σε όλες τις χώρες συνδέεται με το μέλλον του σοσιαλισμού. Οι Σοβιετικοί Εβραίοι, μαζί με όλο το σοβιετικό λαό, εργάζονται για να χτίσουν τη σοσιαλιστική τους μητέρα πατρίδα. Δεν κοιτάζουν προς τη Μέση Ανατολή - κοιτούν μόνο προς το μέλλον." Ο Στάλιν προβαίνει σε ένα εντυπωσιακό παραδειγματισμό: η σύζυγος του υπουργού Εξωτερικών Viatcheslav Molotov, η οποία μίλησε στα Γίντις με την εκπρόσωπο του Ισραήλ σε επίσημη δεξίωση, αναγκάζεται να χωρίσει με τον άνδρα της, στη συνέχεια συλλαμβάνεται και στο τέλος εξορίζεται.
Η αντι-εβραϊκή καταστολή βρίσκει ανταπόκριση ακόμη και στις "λαϊκές δημοκρατίες". Το αποδεικνύουν οι δίκες που πολλαπλασιάζονται από τη Βουδαπέστη (1949) ως την Πράγα (1952), κατά κομμουνιστών ηγετών, συχνά Εβραίων που αναφέρονται ως "σιωνιστές": η Μόσχα τους υποπτεύεται, μετά την αποσκίρτηση της Γιουγκοσλαβίας, για απόπειρες ανεξαρτησίας. Στο περιθώριο της δίκης του Slansky, θα δικαστούν επίσης ο Mordechaï Oren, ηγέτης της Hachomer Hatzaïr (σιωνιστική αριστερά) και άλλοι διοργανωτές πωλήσεων όπλων στο Ισραήλ.
Το “μεγάλο άνοιγμα” δεν θα αργήσει να κλείσει. Όσο περισσότερο το Ισραήλ συνδέεται με τη Δύση, ειδικά κατά τη διάρκεια του πολέμου της Κορέας, τόσο περισσότερο επιδεινώνονται οι σχέσεις με τη Μόσχα. Στις 12 Φεβρουαρίου 1953, μετά από επίθεση στη σοβιετική διπλωματική αντιπροσωπεία, επέρχεται η ρήξη. Τρεις εβδομάδες αργότερα, ο Στάλιν πεθαίνει.
Σύντομα, οι Σοβιετικοί θα στραφούν στον αραβικό κόσμο για να αποκομίσουν τους καρπούς της κατάρρευσης της βρετανικής επιρροής: οι επαναστάσεις που ανατρέπουν τους φιλοβρετανικούς μονάρχες της Αιγύπτου (1952) και του Ιράκ (1958) φέρνουν στην εξουσία ηγέτες, που, επειδή η Δύση τους “σνομπάρει", θα συμμαχήσουν για ένα διάστημα με τη Σοβιετική Ένωση. Το 1971, ο τελευταίος Βρετανός στρατιώτης εγκαταλείπει τον αραβο-περσικό Κόλπο.
