Κατ'εμέ,το μόνο σίγουρο είναι πως δεν έχουμε απολύτως ελεύθερη βούληση.Εξάλλου,δεν μπορώ προσωπικά να διανοηθώ πόση ερμηνεία χωρεί στην διδαχή των Γραφών περί Θεού-Παντογνώστη,ιδίως εφόσον δεχόμαστε πως είναι και Παντοδύναμος.Ίσως να παρεκτρέπομαι λίγο με τον θεολογικό σκεπτικισμό που εκφράζω εμμέσως ,γι'αυτό και θα προσπαθήσω,αν γίνεται, να μην προσεγγίσω αποκλειστικά θεολογικά το ζήτημα.
Όπως υποστήριξα προηγουμένως, μεταφυσική ελευθερία βούλησης δεν υφίσταται.Ακόμη και αν δεχτούμε πως υπάρχουν γεγονότα τα οποία ,φαινομενικά, δεν υπόκεινται στον "ασφυκτικό" κλοιό της αιτιοκρατίας,τα φαινόμενα αυτά εντάσσονται κατά βάση σε δύο κατηγορίες:αυτά που δεν έχουμε ακόμη κατανοήσει(Και μπορεί και ποτέ,δεν έγκειται όμως στην δυνητική επιστημονική μας πρόοδο η απάντηση στο παρόν ζήτημα.)και αυτά που είτε τα κατανοήσουμε είτε όχι,δεν επηρεάζουν κατά τρόπο λογικό την,κατ'εμέ πάντα,αιτιοκρατούμενή μας πραγματικότητα.Γιατί αυτά τα τελευταία είναι το κάτι το μαγικό,το μυστικιστικό,το μεταφυσικό,το υπερβατικό,το ανορθολογικό.Και "Για τα πράγματα που δεν μπορείς να μιλήσεις,πρέπει να σωπαίνεις",κατά Βίτγκενσταϊν(Logico Tractatus Philosophicus).Σε σχέση με την απόλυτη Ουσία,λοιπόν,το μεταφυσικό στοιχείο,την απόλυτη αξία,το απόλυτο νόημα και τον υπερβατικό Εαυτό,δεν σκοπεύω να προεκταθώ.
Τι απομένει ,επομένως, και προσφέρεται ως αντικείμενο λογικής επιχειρηματολογίας; Όποια γνώση βασίζεται σε "απολύτως" θεμελιώδεις αρχές, σε αδιαπραγμάτευτα γεγονότα.Τέτοιες αρχές είναι η ύπαρξη,η λογική,η αιτιότητα,η αλλαγή και όσες προκύπτουν από αυτές.Δεν μπορείς ,για παράδειγμα, να υποστηρίξεις λογικά πως δεν υπάρχω,πως εφόσον πληρώ όλες τις προϋποθέσεις για να χαρακτηριστώ ως άνθρωπος δεν είμαι,πως οι συνήθειές μου δεν έχουν επηρεάσει την ζωή μου και πως συν τω χρόνω,δεν θα γεράσω.Τι μπορείς να υποστηρίξεις;Πως τίποτα από όλα αυτά δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα γιατί αυτή δεν ταυτίζεται με την δική μας οπτική γωνία,όσο τεκμηριωμένη και αν είναι επιστημονικά. Είναι ένας λογικότατος ισχυρισμός,ο οποίος βέβαια,εφόσον αληθεύει μας παραπέμπει ξανά στη μεταφυσική,το μαγικό κόσμο και την υπέρβαση της απλής φυσικής εμπειρίας.Δεν αμφιβάλλω πως μπορεί να μην ξέρουμε τίποτα για την Ουσία των πραγμάτων ή και να ζούμε σε μία προσομοίωση.Ωστόσο, εφόσον δεν επικοινωνεί(έως τώρα) ευθέως μαζί μας,ο οποιοσδήποτε εξωτερικός παρατηρητής που απαιτείται για την ανατροπή των όσων γνωρίζουμε,τεκμηριωμένα, για την Αλήθεια,ή δεν μπορούμε τέλος πάντων κατά τρόπο λογικό να μιλήσουμε για μια τέτοιου είδους επικοινωνία,δεν υπάρχει άλλη λογική επιλογή παρά να διαχωρίσουμε το πραγματικό από το υπεραισθητό.
Το πραγματικό,βέβαια,δεν αποκλείεται να είναι ο τρόπος ακριβώς με τον οποίο εμφανίζεται το υπεραισθητό.Για τον Σπινόζα,ο Θεός και η Φύση ταυτίζονται,τίποτα δεν προκύπτει αναίτια,είμαστε μέρος της Φύσης και η ελευθερία μας δεν πραγματώνεται ως επιλογή άνευ αιτίας,αλλά ως επαρκής κατανόηση της Φύσης και των αιτιών αυτής.Έτσι αγαπά κανείς τον Θεό και απελευθερώνεται,κατά Σπινόζα.Δεν πρόκειται,προφανώς,για ελεύθερη,για αναίτια βούληση,αλλά για ορθολογική ελευθερία.Αν,δηλαδή δεν διαχωρίσουμε κατά τρόπο απόλυτο το πραγματικό από το υπεραισθητό,και προσεγγίσουμε όσο το δυνατόν πιο ορθολογικά την μεταφυσική διάσταση του προβλήματος(αν υπάρχει αυτή η διάσταση και αν είναι δυνατή μια τέτοιου είδους προσέγγιση),τότε η κυριαρχία της αιτιότητας είναι δεδομένη και αναμφισβήτητη.
Ποιο όμως είναι το δια ταύτα;Το γεγονός πως δεν ευσταθεί λογικά να μιλάμε για έναν κόσμο που δεν βασίζεται στην αιτιοκρατία,είτε συνδέσουμε,είτε διακρίνουμε το Υπερβατικό από την φυσική πραγματικότητα.Δεν είναι πιστεύω σωστό να μιλάμε για ελεύθερη βούληση όταν δεν μας ρωτάνε καν,εμάς τους φέροντες την "ελευθερία" αυτήν,αν θέλουμε να υπάρξουμε και σε τι συνθήκες θέλουμε να γεννηθούμε πριν μας γεννήσουν.Και η απόκτηση γνώσης με σκοπό τη βέλτιστη δυνατή εποπτεία των επιλογών μας,δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια εξηγήσιμη προσπάθεια σχετικής άρσης των έξωθεν επιβεβλημένων εμποδίων που περιορίζουν την δύναμή μας να επιλέξουμε όσο το δυνατόν πιο ανεξάρτητα τον τρόπο με τον οποίο θέλουμε να πορευτούμε. Παντογνώστης είναι άλλωστε μόνον ο Θεός και κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να τα μάθει,πόσο μάλλον να τα θυμάται, όλα.Επομένως,όχι δεν υπάρχει απόλυτα και είναι αλλότρια συζήτηση το πως πρέπει ή νιώθουμε για αυτό.Λίγο πολύ σαν τη συζήτηση που έπεται της παραδοχής ότι η ζωή δεν έχει από την φύση της αντικειμενικό νόημα(προσωπικά δεν με συγκινούν οι προσπάθειες να κατευθυνθούν οι επιλογές μου στον πραγματικό κόσμο αποκλειστικά με βάση μεταφυσικά πιστεύω,ιδεαλιστικές θεωρήσεις,ή και μέσω της θεοποίησης του ορθού λόγου ή και της φύσης των πραγμάτων).
