Ρεπορταζ των Ιωάννα Μπρατσιάκου και Ελβίρα Κρίθαρη για την «Καθημερινή».
*Στο ρεπορτάζ συνεισέφεραν η Αλεξία Καλαϊτζή και η Μαρίνα Καρπόζηλου.
Με τις γροθιές του χτυπάει το κίτρινο κοντέινερ που φέρει τα διακριτικά του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης. Ο νέος άντρας πληροφορήθηκε μόλις πως ο αδερφός του δεν βρίσκεται ανάμεσα στους 76 επιζώντες – οι οποίοι μεταφέρθηκαν την Παρασκευή από το λιμάνι της Καλαμάτας στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης της Μαλακάσας. Το μεσημέρι της Κυριακής κανείς δεν δίνει σημασία στη βροχή που πυκνώνει, καθώς άνθρωποι καταφτάνουν από κάθε άκρη της ευρωπαϊκής ηπείρου με την αγωνία να βρουν πίσω από τα τουρνικέ του κέντρου ταυτοποίησης τους δικούς τους.
Μέσα και έξω από τους οικίσκους της δομής επικρατούν οι ίδιες συζητήσεις. Οι λεπτομέρειες για το ταξίδι που έκανε το αλιευτικό σκάφος Andrianna από την Αίγυπτο, μέχρι να παραλάβει, στις 10 Ιουνίου, από το Τομπρούκ της Λιβύης το ακριβό του «φορτίο», διαφέρουν ανάλογα με την περίσταση. Η οικογένεια ενός 13χρονου αγοριού πίστεψε πως το στέλνει «σε μια καλύτερη ζωή, με VIP καράβι», κάποιο δήθεν αξιόπλοο επιβατηγό, και γι’ αυτό πλήρωσε ακριβότερο ναύλο, 8.000 ευρώ. Αλλοι λένε ότι οι δικοί τους, στη θέα του σαπιοκάραβου, δίστασαν να μπουν, όμως τους ανάγκασαν οι διακινητές. Το βέβαιο είναι, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, πως ήδη από το ξεκίνημά του το ταξίδι ήταν εφιαλτικό για τους εκατοντάδες επιβαίνοντες του σκάφους που βυθίστηκε 47 ν.μ. νοτιοδυτικά της Πύλου.
Η «Κ» συνομίλησε με τρεις από τους επιζώντες οι οποίοι βρίσκονται στη δομή της Μαλακάσας μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες ταυτοποίησης και κατάθεσης αιτήματος ασύλου. «Κανέναν δεν μπόρεσα να βοηθήσω», λέει ένας από αυτούς. «Το μόνο που φώναξα (όταν πια βυθιζόμασταν) ήταν “βγάλτε τα ρούχα σας”, γιατί ήξερα ότι όταν είσαι στη θάλασσα αυτό θα σε βοηθήσει. Αλλά δεν βοήθησα κανέναν (…) Ακόμα ακούω τις φωνές τους στο κεφάλι μου».
«Από την αρχή τα πράγματα δεν ήταν φυσιολογικά»
Υπήκοος Συρίας που επέβαινε στο κατάστρωμα του σιδερένιου αλιευτικού περιέγραψε στην «Κ» ότι τα προβλήματα με τη μηχανή του σκάφους ξεκίνησαν ήδη από τη δεύτερη ημέρα του ταξιδιού. «Πήρε επτά – οκτώ ώρες να τη φτιάξουμε ώστε να μπορέσουμε να συνεχίσουμε το ταξίδι», είπε, προσθέτοντας ότι πολύ γρήγορα εξαντλήθηκαν και οι προμήθειες. «Από τη δεύτερη μέρα το νερό τελείωσε, το φαγητό τελείωσε. Το πλοίο, επειδή μετέφερε πάρα πολύ κόσμο, πήγαινε αριστερά-δεξιά, αριστερά-δεξιά. Από την αρχή τα πράγματα δεν ήταν φυσιολογικά. Ομως αρχίσαμε να νιώθουμε φόβο όταν τελείωσε το φαγητό και το νερό», λέει. «Την τρίτη ημέρα (σ.σ.: τη Δευτέρα) κάποιοι ξεκίνησαν να λιποθυμούν από την πείνα και τη δίψα», συμπληρώνει ένας ομοεθνής του.
Το Ενιαίο Κέντρο Συντονισμού Ερευνας και Διάσωσης του Λιμενικού Σώματος – ΕΛ.ΑΚΤ, ειδοποιήθηκε περίπου στις 11:00 της Τρίτης 13 Ιουνίου. Στις 15:35 το αλιευτικό σκάφος εντοπίστηκε από το ελικόπτερο του Λιμενικού να πλέει, σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση, «με σταθερή πορεία και ταχύτητα, έχοντας ικανό αριθμό ατόμων στα εξωτερικά καταστρώματα αυτού». Ωστόσο, οι μαρτυρίες των διασωθέντων μιλούν για τα μηχανολογικά προβλήματα που αντιμετώπιζε -μεταξύ άλλων- το σκάφος ήδη από τις 11 Ιουνίου.
«Τους Πακιστανούς τους είχαν βάλει κάτω, για να δουλεύουν στον κινητήρα, να βάζουν βενζίνη και να είναι 20 άτομα εδώ, 20 άτομα εκεί, ώστε να μοιράζεται το βάρος», λέει ένας από τους τρεις που μίλησαν στην «Κ». Οι υπήκοοι Πακιστάν ήταν κρυμμένοι, «γιατί αν το Λιμενικό βλέπει Πακιστανούς δεν βοηθάει». Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, το πλήθος του κόσμου -ως επί το πλείστον Σύροι, Πακιστανοί και Αιγύπτιοι- ήταν μοιρασμένο σε τρία διαφορετικά επίπεδα. Στο μεσαίο επίπεδο, μέσα στα ψυγεία για τα ψάρια και γύρω στους διαδρόμους ήταν οι γυναίκες και κάποια από τα παιδιά. «Αγκαλιά ήταν ο ένας με τον άλλον, δεν μπορούσες να βάλεις δίπλα ούτε μια σακούλα», λέει ο ίδιος άνθρωπος.
Η ανατροπή του σκάφους
Οι εκκλήσεις για βοήθεια από παραπλέοντα πλοία απέφεραν αρχικώς μερικά μπουκάλια με νερό, των οποίων ρίψη στο αλιευτικό σκάφος προκάλεσε εντάσεις μεταξύ των επιβαινόντων. «Το απόγευμα ήρθε ένα ελληνικό καράβι και πέταξε νερά. Ο τρόπος με τον οποίο τα έριξαν έκανε κάποιους να τρέχουν αριστερά και δεξιά, με αποτέλεσμα το πλοίου να κουνηθεί. Ο ένας ανέβαινε πάνω στον άλλον», περιγράφει στην «Κ» ένας από τους τρεις διασωθέντες. «Σκέψου τόσα άτομα να τσακώνονται για μια εξάδα νερό. Αρχισε να γέρνει όλο το πλοίο. Τότε (ακόμα) δούλευε ο κινητήρας, αλλά ήμασταν χαμένοι. Δεν ξέραμε πού βρισκόμασταν. Ο καπετάνιος είχε σταματήσει από την προηγούμενη ημέρα».
Ο ίδιος αναφέρεται και σε επικοινωνία μέσω δορυφορικού τηλεφώνου. «Τους πήραν με το δορυφορικό τηλέφωνο (αδιευκρίνιστο αν εννοεί το ελληνικό λιμενικό) και τους είπαν “ερχόμαστε 21.00 με 21.30 να σας πάρουμε”. Πράγματι ήρθαν στις 21.30 και τότε το τράβηξαν πρώτη φορά, αλλά δεν τα κατάφεραν. Από μακριά έριξαν ένα σχοινί, χωρίς να κατέβει κάποιος. Την πρώτη φορά το έδεσε ένας Αιγύπτιος, αλλά έφυγε γιατί δεν το έδεσε καλά».
Οι αφηγήσεις των τριών διασωθέντων στην «Κ» συγκλίνουν ως προς την αίσθηση ότι έγιναν απόπειρες ρυμούλκησης του σκάφους. «Προσπάθησαν να μας πάνε προς την Ιταλία», λέει ο ένας. «Στη βάρκα μάς έλεγαν ότι (το ελληνικό λιμενικό) θα μας βοηθήσει να πάμε προς την Ιταλία, αλλά δεν είμαστε σίγουροι», προσθέτει ο δεύτερος, ο οποίος μεταφέρει με επιφύλαξη όσα συζητιούνται από τους διασωθέντες αυτές τις ημέρες.
Η ανατροπή του σκάφους, σύμφωνα με τους επιζώντες, συνέβη λίγο μετά τη δεύτερη ρίψη του σχοινιού και την επιτυχημένη πρόσδεσή του στο αλιευτικό. Ενας από τους διασωθέντες περιγράφει την αναταραχή που προκλήθηκε στο νερό από το σκάφος του λιμενικού και την αποπειραθείσα ρυμούλκηση. «Υπήρχε ένα κύμα που πήγαινε και ερχόταν και τραβούσαν το πλοίο μέσα σε αυτό. Το τράβηξαν για δυο-τρία λεπτά δυνατά και όλοι σφύριξαν να σταματήσουν. Και δεν μας άκουσαν. Σφύριζαν όλοι και έκαναν νόημα να σταματήσει το λιμενικό να τραβάει. Γιατί τραβούσαν δυνατά και δημιουργούνταν όλα αυτά τα κύματα (και το πλοίο μπάταρε)», λέει. Κάποιος άλλος προσθέτει: «Τα πρώτα λεπτά προχωρήσαμε (προσδεδεμένοι στο σκάφος του λιμενικού), όμως στη συνέχεια το λιμενικό έστριψε δεξιά και έτσι γύρισε το πλοίο». Ο πρώτος συνεχίζει: «Οταν γύρισε η βάρκα, επί τόπου το λιμενικό έκοψε το σχοινί και προχώρησε μόνο του μπροστά. Απομακρύνθηκε και εμείς όλοι φωνάζαμε. Υστερα από 10 λεπτά γύρισαν με μικρά σκάφη για να πάρουν κόσμο, αλλά δεν έφτασαν εκεί που ήταν το σκάφος, πήραν μόνον όσους είχαν κολυμπήσει και απομακρυνθεί». Ενας από τους τρεις εκτιμά πως το λιμενικό ήθελε να τους βοηθήσει. «Εως τις 08.00 το πρωί μάζευε κόσμο (από τη θάλασσα)», λέει.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ της «Κ», το σαββατοκύριακο έδωσαν συμπληρωματικές καταθέσεις εννέα διασωθέντες που εξετάστηκαν ως μάρτυρες από την Ασφάλεια του Λιμεναρχείου Καλαμάτας. Με μικρές διαφοροποιήσεις, υποστήριξαν πως το ναυάγιο προκλήθηκε όταν το ελληνικό πλοίο έδεσε με σχοινί το αλιευτικό και προσπάθησε να το τραβήξει.
Απο Κωστή Παπαιωάννου, πρωην Προεδρο της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου:
«20 Ιουνίου: Παγκόσμια μέρα προσβολής νεκρών Προσφύγων
Μια τεράστια επιχείρηση διαστρέβλωσης της πραγματικότητας βρίσκεται σε εξέλιξη. Είναι η χειρότερη προσβολή της μνήμης όσων βρίσκονται στους νεκροθαλάμους και στο βυθό ανοιχτά της Πύλου. Το ένα χιλιοστό της θα αρκούσε για να σώσει τόσες ψυχές πριν μια βδομάδα.
Σοκ και δέος: κυβερνητικά φερέφωνα, ασώματες κεφαλές, τρολ, γραφίδες τεχνητής α-νοημοσύνης, νησίδες #Protagon κι από κοντά αφελείς φιλελεύθεροι κι άλλοι αφρισμένοι αντιΑριστεροί αντιΔικαιωματιστές αντιΔιαφωτιστές κατεβάζουν σκονισμένους τόμους Διεθνούς Δικαίου και Δικαίου της Θάλασσας. Μετράνε μίλια διεθνών υδάτων με τη μεζούρα τους. Δείχνουν σε χάρτες διαδρομές, ψάχνουν άλλοθι.
Σε όλον τον κόσμο οι δημοσιογράφοι πιέζουν την εξουσία, εδώ οι δημοσιογράφοι πιέζουν όποιον πιέζει την εξουσία. Με υψωμένο το δάχτυλο της επιτίμησης για όσους επέζησαν και τολμάνε να πουν τι έγινε τη νύχτα στη θάλασσα, για όσους τόλμησαν να έρθουν να θαλασσοπνιγούν στις δικές μας θάλασσες, για όσους τολμάνε να είναι θυμωμένοι ή να έχουν έστω απορίες.
Τους βλέπω στις οθόνες, τους διαβάζω στο διαδίκτυο να ξεφτιλίζονται περήφανα: διαψεύδουν την πραγματικότητα, καγχάζουν για το BBC και τη Monde, λένε ότι αυτοί οι 500-600 άνθρωποι πνίγηκαν μόνοι τους, παλεύουν και σκιαμαχούν με την ωμή πραγματικότητα του δεμένου σκοινιού, της ρυμούλκησης, της ανατροπής και βύθισης.
Ό,τι κι αν κάνουν, ένα πράγμα γίνεται φανερό. Η θηλιά που έσυρε το σκάφος στο βυθό ήταν το σκοινί από το σκάφος του Ελληνικού Λιμενικού. Ομφάλιος λώρος θανάτου. Αυτό που γράφουν και λένε όλα τα διεθνή Μέσα εδώ και μέρες.
Λυπάμαι όσους –καλοπροαίρετα, από αφέλεια και κεκτημένη ταχύτητα- έσπευσαν να προσφέρουν άλλη μια φορά αφειδώς στήριξη και κατανόηση σε αυτό το απεχθές αφήγημα και τους απεχθέστερους εμπνευστές και εκτελεστές του. Ας πρόσεχαν. Ο δρόμος προς την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις και βιαστικές εκτιμήσεις. Να δω αν και πώς θα τα μαζέψουν.
Για εμάς τους υπόλοιπους, καλή δύναμη. Καμιά αίσθηση δικαίωσης από τις αποκαλύψεις δεν αρκεί να σκεπάσει τη γεύση του χαμού, τον θυμό αλλά και το άγγιγμα του φόβου. Tο πρόσωπο του θηρίου μάς κοιτάει κατάματα. Θα έρθουν δύσκολες μέρες. Θα το παλέψουμε.
Σήμερα κρατάμε ενός λεπτού σιγή για τα εκατοντάδες αυτά κορμιά στο βυθό. Αυτή είναι η δική μας Μέρα Προσφύγων. Η Ελληνική πολιτεία και η ΕΕ την τίμησαν με δικές τους εκδηλώσεις δύο ώρες μετά τα μεσάνυχτα της 14ης Ιουνίου.»
