Για εμένα πάντα αποτελούσε ένα από τα δυσκολότερα αινίγματα, το αν πρέπει ή όχι να υπάρχει η ελευθερία του λόγου και τι όρια να μπαίνουν. Όχι φυσικά για το πώς νιώθει ο καθένας αν προσβάλλονται τα πιστεύω του αλλά γιατί, με απόλυτη ελευθερία του λόγου (άρα και συνεχή κριτική στα πάντα), ενδεχομένως να μην μπορεί να σταθεί κανένα σύστημα γιατί θα επικρατεί χάος και δεν θα υπάρχουν σταθερές. Αυτό ακριβώς συνέβαινε, συμβαίνει και θα συμβαίνει στην πράξη φυσικά, αφού σε κάθε πολιτικό σύστημα υπάρχουν ιερές αξίες, «τοτέμ» που δεν επιτρέπεται να αγγιχτούν και ταμπού για τα οποία δεν πρέπει να μιλάει κάποιος. Ποτέ δεν υπήρξε απόλυτη ελευθερία λόγου (ούτε θα υπάρξει).
Εν πάση περιπτώσει, πριν πάμε στην πρώτη παράγραφο πρέπει να ξεκινήσουμε από τα πολύ βασικά, όπως το αν χρησιμεύει σε κάτι η ελευθερία του λόγου ή -αντίθετα- προάγει τον ατομικισμό καθώς τονίζει τις διαφορές μεταξύ των μονάδων, σε αντίθεση με τη συλλογική συνείδηση που ενισχύει την ομόνοια. Η χρησιμότητά της -θεωρώ- υπάρχει μόνο στην περίπτωση που αξιοποιείται για την αναζήτηση της Αλήθειας. Ειδάλλως η ελευθερία λόγου καταλήγει απλά σε ακατάσχετη παπαρολογία. Τα μυαλά, βέβαια, που ξεφεύγουν από το πλήθος και προχωράνε την ανθρωπότητα μπροστά ανέκαθεν ήταν ελάχιστα (Πλάτωνας, Τζορντάνο Μπρούνο, Λεονάρντο Ντα Βίντσι, Τέσλα θα είναι ένας στη γενιά τους). Οπότε αξίζει για τόσους λίγους να ριψοκινδυνεύει ένα σύστημα; Δύσκολη ερώτηση, και ναι και όχι θα έλεγα. Το ιδανικό θα ήταν -αν μπορούσε να επιτευχθεί κάτι τέτοιο- απόλυτη ελευθερία λόγου για τους ελάχιστους (σαν αυτούς που αναφέρω) και πολλά όρια για τη μάζα.
Τέλος, για να επιστρέψω με αυτό που ξεκίνησα, το μόνο σίγουρο είναι ότι πρέπει να είναι αδιάφορο το αν η ελευθερία του λόγου ενοχλεί τον καθένα ξεχωριστά. Η Αλήθεια είναι φωτιά και μπορεί είτε να λυτρώσει αυτόν που την ακούει (να αναγεννηθεί σαν τον φοίνικα, πετώντας την πλάνη) ή να καταστραφεί αν είναι αδύναμος χαρακτήρας και ενδιαφέρεται περισσότερο γι' αυτά που νιώθει και το εύθραυστο εγώ του (τα υποκειμενικά) και όχι για αυτά που ισχύουν (τα αντικειμενικά). Η φωνή βοώντος εν τη ερήμω του Ιωάννη του Βαπτιστή μαστίγωνε, ο Σωκράτης κάρφωνε με το κεντρί της ειρωνείας του και ο Νίτσε μπορούσε να σε δηλητηριάσει με τον λόγο του. Όμως, στα σωστά ώτα, αυτά που έλεγαν μπορούσαν να τους μεταμορφώσουν, να τους αλλάξουν ολόκληρη τη ζωή.
Να φοβάστε περισσότερο αυτούς που θέλουν να σας χαϊδεύουν τα αυτιά παρά αυτούς που σας βρίζουν. Από τους δεύτερους μπορεί να μάθετε περισσότερα για εσάς, ακόμα κι αν δεν το κάνουν για καλό. Οι μεγάλες μου αλλαγές πάντα συνέβησαν όταν μετρήθηκα και βγήκα λίγος σε γνώσεις, όταν έφαγα «σφαλιάρες» για αυτά που πίστευα κοκ. Ποτέ όταν με χαϊδευαν.
