Με ποιά λογική χαρακτηρίζεις κάτι τόσο παρωδικό όσο ο έρωτας "άγιο"? Κάποια άλλη αξία όπως η αγάπη ή η δικαιοσύνη ας πούμε θα μπορούσε να πάρει αυτή τη θέση.
Σίγουρα δεν αναφέρεται στον
πάνδημο έρωτα, αλλά στον θεϊκό. Όπως εξηγεί ο Πρόκλος, στο "Εις τον Πλάτωνος πρώτον Αλκιβιάδη, βιβλίο Α" στο πλατωνικό «Συμπόσιο», ο λόγος που αποκαλούσε «δαίμονα μέγα» τον Έρωτα, ήταν γιατί η ερωτική βαθμίδα στο σύνολό της αποτελεί την αιτία για την επιστροφή όλων των όντων προς το θεϊκό κάλλος.
Αυτόν τον Έρωτα ο Καζαντζάκης τον θεωρεί "άγιο". Οι Ορφικοί τον λέγανε Φάνη Έρωτα, που σημαίνει "η πρώτη λάμψη" θεωρώντας ότι αυτό το φως είναι το ζωοποιό που δημιούργησε το Σύμπαν.
Ο Καζαντζάκης ήταν βαθύς γνώστης - μύστης της ελληνικής μυθολογίας. Αυτό που μας λέει είναι ότι ο Θεός-Πατέρας εμπεριέχει μέσα του το Χάος, τη Νύχτα και το Έρεβος. Ο "Υιός" του, ο Φάνης Έρως (οι Χαλδαίοι τον ονομάζανε 'Δευτερογενής Θεός'), ξεπρόβαλε σαν Φως και δημιούργησε τον κόσμο. Στις "Όρνιθες" του Αριστοφάνη καταγράφεται αυτή η ορφική θεογονία με τρόπο λυρικό:
Στην αρχή υπήρχε Νύχτα και Χάος μοναχά,
πλατύς Τάρταρος κι Έρεβος μαύρο
ούτε αέρας υπήρχε ούτε γη ή ουρανός
τότε μέσα στου Ερέβους τον κόρφο
τον απέραντο, εν' άσπορο αυγό στην αρχή
η μαυροφτέρουγη Νύχτα γεννάει
κι όταν ήρθε ο καιρός, απ' τ' αυγό ο ποθητός
πρόβαλε Έρωτας. είχε στις πλάτες
δυο φτερούγες που αστράφταν χρυσές, και γοργά
στο στροβίλισμα επέτα του ανέμου
Με το Χάος, που κι αυτό φτερωτό ήταν, κρυφά
μες στον Τάρταρο ο Έρωτας σμίγει,
και το γένος μας έτσι ξεκλώσσησε, αυτό
μες στο φως πρωτανέβασε κιόλας.
Αθανάτων φυλή δεν υπήρχε, ώσπου πια
σμίξιμο έφερε ο Έρωτας σε όλα
κι όπως έσμιγε το' να με τ' άλλο, ουρανός,
γη και θάλασσα γινήκαν, κι όλων
των μακάριων αθάνατων θεών η φυλή.
Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι οι Ολύμπιοι θεοί της φυλής των αθανάτων είναι κι αυτοί δημιουργήματα. Στο πρώτο βιβλίο του ιστορικού του 1ου αιώνα π.Χ. Διόδωρου, καταγράφεται η ταύτιση του Φάνητα με τον Όσιρι από πολλούς έλληνες μυθογράφους και με παραφθορά Όσιρι - Σείριο. Από αυτούς ο Εύμολπος στα Βαχκικά έπη του τον λέει: "τον φωτεινό Διόνυσο που λάμπει σαν αστέρι", οπότε ο "Υιός του Θεού" παίρνει τη μορφή του Διονύσου.
Είναι γνωστό ότι ο Διόνυσος (το γήινο κομμάτι) με το alter ego του Απόλλωνα (το θεϊκό κομμάτι) ενσαρκώθηκε 3 φορές και στην τελευταία του υποσχέθηκε ότι θα επιστρέψει για πάντα.
Αυτή η τελευταία, η τέταρτη που συμπληρώνει την "αγία"-Τετρακτύς, είναι η γέννηση του Ιησού Χριστού από τη Ναζαρέτ.
Υπάρχει μια συνέχεια, ο Καζαντζάκης την έβλεπε και εν τέλει αφορίστηκε.
