Για πάμε να δουμε μερικα παραμυθακια περι ιδιωτικων πανεπιστημιων.
Παραμυθι Νο1: "η Ελλάδα είναι ίσως η μόνη χώρα στην Ευρώπη που δεν έχει μη κρατικά πανεπιστήμια…λύνουμε το θέμα του κρατικού μονοπωλίου"
Με βάση τα στοιχεία της Eurostat η συντριπτική πλειονότητα (άνω του 83%) των εγγεγραμμένων φοιτητών (πλήρους φοίτησης) σε προγράμματα σπουδών επιπέδου Bachelor ή ισοδύναμου, φοιτούν σε δημόσια πανεπιστήμια. Στην Ελλάδα, το Λουξεμβούργο, τη Δανία, την Ιρλανδία και την Ολλανδία, το ποσοστό αυτό ανέρχεται ή αγγίζει το 100%. Επίσης, σε χώρες όπως η Μάλτα, η Βουλγαρία, η Εσθονία (την τελευταία 5ετία), η Γαλλία, η Κροατία, η Λιθουανία, η Ρουμανία, η Σλοβακία και η Σουηδία, τα ποσοστά κυμαίνονται μεταξύ 85-93%. Στον αντίποδα βρίσκονται η Λετονία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου το 100% φοιτούν, σύμφωνα με τη Eurostat, σε ιδιωτικά πανεπιστήμια. Πρέπει ωστόσο να τονιστεί πως τα πανεπιστήμια στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι κατά βάση δημόσια (μόλις 10 ή λιγότερα ιδιωτικά δίνουν πανεπιστημιακά πτυχία) αλλά είναι ανεξάρτητοι οργανισμοί και για το λόγο αυτό η Eurostat τα κατατάσσει στην κατηγορία των ιδιωτικών αλλά, με ελάχιστες εξαιρέσεις, χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους μέσω της επιδότησης των διδάκτρων και όχι μόνο. Το ίδιο ισχύει και για τη Λετονία, στην οποία λειτουργούν δημόσια και ιδιωτικά πανεπιστήμια. Επίσης, σε ιδιωτικά πανεπιστήμια φοιτούν περίπου το 60-65% των φοιτητών σε Βέλγιο, Κύπρο και Φινλανδία.
Υπάρχει, ωστόσο, ένα ιδιαίτερο σημείο που πρέπει να διευκρινιστεί. Σύμφωνα με τη Eurostat, τα ιδιωτικά πανεπιστήμια διακρίνονται σε «ιδιωτικά εξαρτώμενα από την κυβέρνηση ιδρύματα» (Private government dependant institutions), όταν χρηματοδοτούνται κυρίως από δημόσιους πόρους και ως «ανεξάρτητα από την κυβέρνηση» ιδρύματα (Private government independant institutions) όταν χρηματοδοτούνται από ιδιωτικούς πόρους. Το σύνολο των αγγλικών και φινλανδικών πανεπιστημίων και η πλειονότητα των λετονικών και βελγικών πανεπιστημίων χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους. Στις υπόλοιπες χώρες (και κυρίως στην Κύπρο), τα ιδιωτικά πανεπιστήμια χρηματοδοτούνται βασικά από ιδιωτικούς πόρους.
Συμπερασματικά, με εξαίρεση την Κύπρο, σε όλες τις άλλες χώρες που λειτουργούν ιδιωτικά πανεπιστήμια βασικός χρηματοδότης παραμένει το Κράτος (σε ποσοστό από 80% έως και 100%). Σε ιδιωτικά μη εξαρτώμενα από την κρατική χρηματοδότηση πανεπιστήμια φοιτούν περίπου 9,8% του συνόλου των φοιτητών της ΕΕ-27 (για το έτος 2021, 928.327 φοιτητές σε σύνολο 9.495.315 εγγεγραμμένων φοιτητών πλήρους φοίτησης).
Αντίστοιχη είναι και η εικόνα στις σπουδές μεταπτυχιακού επιπέδου. Σε σύνολο ΕΕ-27 πάνω από το 83% των μεταπτυχιακών φοιτητών πλήρους φοίτησης σπουδάζουν σε δημόσια πανεπιστήμια. Σε αρκετές χώρες (Βουλγαρία, Τσεχία, Δανία, Γερμανία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Κροατία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Σλοβενία, Σλοβακία, Φινλανδία και Σουηδία) τα ποσοστά είναι άνω του 90% έως και 100%.
Όπως και στην περίπτωση των προπτυχιακών σπουδών, το σύνολο των φοιτητών πραγματοποιούν μεταπτυχιακές σπουδές σε ιδιωτικά πανεπιστήμια στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Λετονία, ενώ υψηλά είναι τα ποσοστά στην Κύπρο (άνω του 80%) και στο Βέλγιο (άνω του 60%). Ωστόσο, με εξαίρεση την Κύπρο, τα ιδιωτικά πανεπιστήμια που σπουδάζουν οι μεταπτυχιακοί φοιτητές χρηματοδοτούνται κυρίως από δημόσιους πόρους. Το 2021, επί του συνόλου των μεταπτυχιακών φοιτητών στην ΕΕ-27 (4.735.307), ποσοστό 13,3% (632.823) φοιτούσε σε ιδιωτικά πανεπιστήμια χρηματοδοτούμενα από ιδιωτικούς πόρους.
Η κατάσταση διαφοροποιείται σημαντικά σε επίπεδο διδακτορικών σπουδών. Συγκεκριμένα, σε ποσοστό άνω του 94% οι υποψήφιοι διδάκτορες εκπονούν τη διδακτορική τους διατριβή σε δημόσια πανεπιστήμια. Ακόμη και στην Κύπρο το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 70%, ενώ μόνο στη Λετονία και το Ηνωμένο Βασίλειο το 100% των διδακτορικών φοιτητών σπουδάζουν σε ιδιωτικά πανεπιστήμια. Ωστόσο, και στις δύο αυτές χώρες τα ιδιωτικά πανεπιστήμια (τα οποία ειδικά στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου δεν είναι ιδιωτικά όπως περιγράφηκε), στηρίζονται στην κρατική χρηματοδότηση. Σε ιδιωτικά, μη εξαρτώμενα από την κρατική χρηματοδότηση, πανεπιστήμια φοιτούν το 80% των φοιτητών της Μάλτας (μόνο το 2021), το 45% των φοιτητών της Σλοβενίας και το 30% περίπου των φοιτητών της Κύπρου.
Παραμύθι Νο2: "θα μείνουν εδώ οι περισσότεροι από τους 40.000 Έλληνες που σπουδάζουν στο εξωτερικό… η Ελλάδα θα γίνει περιφερειακό κέντρο εκπαίδευσης".
Ένα δεύτερο επιχείρημα που προβάλλεται από την πλευρά της κυβέρνησης είναι πως η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων στη χώρα θα συμβάλλει όχι μόνο στην παραμονή στην Ελλάδα του μεγαλύτερου μέρους των Ελλήνων που επιλέγουν να σπουδάσουν στο εξωτερικό, αλλά και στην προσέλκυση δεκάδων, αν όχι εκατοντάδων, χιλιάδων ξένων φοιτητών. Μια πιο ψύχραιμη και αντικειμενική ματιά στα δεδομένα και στα γεγονότα αναδεικνύει μια διαφορετική πραγματικότητα.
Αυτό που κρύβει επιμελώς η κυβέρνηση είναι ότι μονάχα ένα μικρό ποσοστό (περίπου 5%) των φοιτητών που φοιτούν σε άλλη χώρα παρακολουθούν προπτυχιακά προγράμματα σπουδών.
Οι λόγοι για τους οποίους κάποιοι επιλέγουν να σπουδάσουν, σε προπτυχιακό επίπεδο, στο εξωτερικό σχετίζονται με το γεγονός ότι δεν υπάρχουν αντίστοιχα τμήματα στη χώρα τους, ή δεν μπορούν να εισαχθούν στα τμήματα που επιθυμούν (χαρακτηριστικό ίσως παράδειγμα αποτελούν οι ιατρικές σχολές στη χώρα μας). Το μεγαλύτερο ποσοστό μεταβαίνουν στο εξωτερικό για μεταπτυχιακές σπουδές, προσδοκώντας κατά κύριο λόγο την επαγγελματική αποκατάσταση στη χώρα που επιλέγουν να σπουδάσουν. Η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων δεν θα έχει σημαντική επίδραση στη μείωση των αριθμών αυτών και η επίκληση της κυβέρνησης στους Έλληνες που σπουδάζουν στο εξωτερικό είναι προσχηματική. Αν επιθυμούσε πραγματικά να παραμείνουν οι φοιτητές αυτοί στην Ελλάδα δεν θα καταργούσε ούτε θα συγχώνευε τα προηγούμενα χρόνια δεκάδες Σχολές και Τμήματα πανελλαδικά, ούτε θα θέσπιζε την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής αφήνοντας δεκάδες χιλιάδες υποψήφιους εκτός ΑΕΙ.
Αυτό που ισχύει ωστόσο και είναι γεγονός και έτσι θα πρέπει να μείνει, είναι πως τα πανεπιστήμια είναι πλήρως αυτοδιοικούμενα και οι καθηγητές τους είναι δημόσιοι λειτουργοί.
Με βάση το άρθρο 16 του Συντάγματος, τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα είναι πλήρως αυτοδιοικούμενα και οι καθηγητές τους είναι δημόσιοι λειτουργοί. Τι σημαίνει αυτό; Ότι τα ιδρύματα έχουν διοικητική αυτονομία (δεν μπορεί ο χρηματοδότης τους να ορίσει τη Διοίκηση του Ιδρύματος) και οι διδάσκοντες δεν είναι υπάλληλοι, ούτε καν του κράτους που καταβάλλει τους μισθούς τους, αλλά δημόσιοι λειτουργοί, γεγονός που τους εξασφαλίζει την ακαδημαϊκή ελευθερία στη διδασκαλία και την έρευνα. Γι’ αυτό κι έχει σημασία η διοικητική αυτοτέλεια, ανεξάρτητα από το αν ένα πανεπιστήμιο είναι δημόσιο ή ιδιωτικό. Για παράδειγμα, καθηγήτρια του Texas A&M University (δημόσιο πανεπιστήμιο και μέλος του Texas A&M University System) τέθηκε σε διαθεσιμότητα επειδή σε ομιλία της φαίνεται να επέκρινε τον Αντικυβερνήτη Dan Patrick, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με την έκταση της πολιτικής παρέμβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ιδίως σε θέματα που σχετίζονται με την υγεία (η καθηγήτρια είναι ειδικός στην κρίση των οπιοειδών και μίλησε σε εκδήλωση για το συγκεκριμένο θέμα). Το Texas A&M University System διοικείται από 10μελές συμβούλιο, 9 μέλη εκ των οποίων διορίζονται από τον Κυβερνήτη του Texas κι, επομένως, δεν υφίσταται διοικητική αυτονομία. Στα ιδιωτικά πανεπιστήμια τα ζητήματα αυτά αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η διοίκηση λογοδοτεί σε μετόχους κι έτσι εγείρονται ακόμη μεγαλύτερες προκλήσεις όσον αφορά στην ακαδημαϊκή ελευθερία, σε όλες τις εκφάνσεις της: την ελευθερία της ακαδημαϊκής διδασκαλίας, την ελευθερία της έρευνας και την ελευθερία του λόγου. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, η ιδιωτική διαχείριση και οι οργανωτικές και δομές είναι διαφορετικές από εκείνες των δημόσιων πανεπιστημίων. Για παράδειγμα, ο πρύτανης ενός ιδιωτικού πανεπιστημίου μπορεί να καθορίσει την ερευνητική ατζέντα ενός καθηγητή ή να απαγορεύσει ορισμένα θέματα από τις διαλέξεις του επειδή οι φοιτητές ισχυρίζονται ότι δεν έχουν πρακτική χρησιμότητα. Μάλιστα, η ισχύς του είναι μεγαλύτερη πάνω σε μέλη του διδακτικού και ερευνητικού προσωπικού που εργάζονται με συμβάσεις εργασίας ή και έργου, όπως κατά βάση συμβαίνει στα ιδιωτικά (αλλά τελευταία ολοένα και περισσότερο και στα δημόσια) πανεπιστήμια.
